ကမၻာေက်ာ္ရုပ္ရွင္မင္းသမီး မာရီလန္မြန္ရိုး၏ လင္ေယာက်္ားျဖစ္ဖူးခေရ ျပဇာတ္ရြီးဆရာ စာရြီးဆရာ အာသာမီးလ္လာ (Arthur Miller) က “ကြ်န္ေတာ္ယူဆေရ သတင္းစာေကာင္းတစ္ေစာင္စြာ တိုင္းျပည္တခုပိုင္ စကားေျပာေရ” (“A GOOD newspaper, I suppose, is a nation talking to itself.”) ဆိုေရ စကားတစ္ခြန္းကို လြန္ခေရ ၁၉၆၁ ခုႏွစ္က မွတ္ခ်က္ခ် ေျပာဖူးခပါေရ။ ဆယ္ႏွစ္ေလာက္ၾကာေရခါ ၀ါရွင္တန္ပို ့စ္ကသတင္းေထာက္ႏွစ္ေယာက္စြာ အေမရိကန္၏ သုံးဆယ့္ခုႏွစ္ေယာက္ေျမာက္သမၼတရိဒ္ခ်တ္နစ္စ္ဆြန္ (President Richard Nixon) နန္ ့ ပတ္သက္ဆက္ႏြယ္မွဳဟိေရ လို ့ယူဆကတ္ေတ ၀ါတားဂိတ္အရွုပ္အထြီး (Water-gate Scandal) အေၾကာင္းကို ၀ါရွင္တန္ပို ့စ္သတင္းစာမွာ အတြဲလိုက္အခန္းဆက္ေဆာင္းပါးတိရြီးသားေဖာ္ျပခကတ္ေတ။ ေဒပုိင္ရြီးလိုက္ျခင္းေနာက္ပိုင္း ၁၉၇၄ ၾသဂုတ္လ ၉ ရက္နိန္ ့မွာ သမၼတနစ္စ္ဆြန္ ရာထူးကႏုတ္ထြက္လားျပီးေက ယင္းခ်င့္၏အက်ိဳးဆက္လို ့ ေျပာေကရႏိုင္ေရ ပုံႏွိပ္သတင္းစာ၏အခန္းက႑စြာ ဇကုန္ျမင့္တက္လာလတ္ပနာ တိုင္းျပည္ႏိုင္ငံတိ၏မ႑ိဳင္တစ္ခုျဖစ္ပါလတ္ေတ။ ပုံႏွိပ္ဂ်ာနယ္လစ္ဇင္က အစိုးရတိ၏ကံၾကမၼာကို ေဟာကိန္းထုတ္ပီးႏိုင္ေရ အဆင့္ကိုေရာက္ပါလတ္ပါေရ။ ဥပေဒျပဳျခင္း ေပၚလစီခ်မွတ္ျခင္းတိမွာ သတင္းစာတိ၏အာေဘာ္တိကလႊမ္းမိုးပါလတ္ေတ။ ႏိုင္ငံေရးသမားတိကေလ့ သတင္းစာတိ ၏ၾသဇာအာဏာၾကီးမားလာမွဳကို အသိအမွတ္ျပဳလာကတ္ရပါေရ။

ေယေကေလ့ ႏွစ္ဆယ့္တစ္ရာစုအ၀င္မွာ ခ်မ္းသာေရႏိုင္ငံတိမွာထုတ္၀ီနိန္ကတ္ေတ ပုံႏွိပ္သတင္းစာတိစြာ တျဖည္းျဖည္းနန္ ့ မ်ိဳးတုံးေပ်ာက္ကြယ္လားဖို ့ အျခိမ္းေျခာက္ခံနိန္ရေရ အဆင့္ကိုေရာက္ပါလတ္ပါေရ။ စာဖတ္ေရ ပရိတ္သတ္ကို စကားလုံးတိနန္ ့ ေၾကာ္ျငာတိေရာင္းစားေရ လုပ္ငန္းက အက်ဘက္ကိုေရာက္ပါလတ္ေတ။ “၂၀၄၃ ခုႏွစ္ ပထမသုံးလထဲမွာ အေမရိကန္မွာထုတ္၀ီနိန္ေရ ပုံႏွိပ္သတင္းစာတိစြာ စာဖတ္ပရိတ္သတ္တိ ဆုံးရွုံးလားႏိုင္ပနာ စာဖတ္ဖုိ ့လူတိမဟိျဖစ္လားလီေမ” လို ့ ဖီးေလ့ပ္ မီယာ (Philip Meyer) က သူ ့စာအုပ္ျဖစ္ေတ “ေပ်ာက္ျခင္းမလွ ျဖစ္နိန္ရေရ သတင္းစာ” (The Vanishing Newspaper) မွာ ၾကိဳတင္ခန္ ့မွန္းထားပါေရ။ တကၠသိုလ္ဆရာ တစ္ေယာက္ ေလ့ ျဖစ္ေတပိုင္ ကမၻာ့မီဒီယာေလ့လာသုံးသပ္ေ၀ဖန္ေရးသမားေလ့ျဖစ္ေတ ဗန္းခေရာ့စ္ဘီ (Vin Crosbie) က လာဖို ့ ၂၀၂၁ ခုႏွစ္မွာ အေမရိကန္မွာ ထုတ္၀ီနိန္ေရ နိန္ ့ စိုင္သတင္းစာတခ်ိဳ ့ ေလာက္ကရာ အိန္တာနတ္ထက္မွာ e-သတင္းစာဂ်ာနယ္အျဖစ္နန္ ့က်န္လိုက္ႏိုင္ေၾကာင္းကို ယုံၾကည္ေရလို ့ ေျပာလိုက္ပါေရ။

သတင္းစာတိ ပုံႏွိပ္ထုတ္၀ီမွဳျခိမ္းေျခာက္ခံနိန္ရျခင္းနန္ ့ပတ္သက္လို ့ ပိုဆိုးေရရွုျမင္သုံးသပ္မွဳတိေလ့ ဟိကတ္ပါသိမ့္ေရ။ မိုက္ခရိုေဆာ့ဖ္ကုမၸဏီက စီအီးအိုတစ္ေယာက္ျဖစ္ေတ စေတးဖ္ဘူးမာ (Steve Bullmer) က ၂၀၁၈ အလြန္မွာ သတင္းစာတိပုံႏွိပ္ထုတ္၀ီနိန္မွဳအခင္းအက်င္းက တာရွည္ရပ္တည္က်န္လိုက္ဖို ့မဟုတ္လို ့ အၾကံျပဳထားပါေရ။ နယူးေယာက္တိုင္းမ္သတင္းစာ၏ထုတ္၀ီသူျဖစ္ေတ အာသာဆူးဇ္ဘာဂါ (Arthur Sulzberger) ကေလ့ ရွည္လ်ားေရသတင္းစာပုံႏွိပ္ထုတ္၀ီမွဳသမိုင္းက ၂၀၁၂ ခုႏွစ္မွာ အဆုံးသတ္လားႏိုင္ေရလို ့ ထင္မွတ္နိန္ပါေရ။

သူရို ့တိ ေတြးဆခန္ ့မွန္းမွဳတိကေလ့ မွန္ေရလို ့ေျပာေက ရႏိုင္ဖို ့ထင္ပါေရ။ ဇာျဖစ္လို ့လည္းဆိုေက လြန္ခေရ သုံးေလးႏွစ္ေလာက္ကပင္ ကမၻာ့ဖြံ ့ျဖိဳးတိုးတက္ေတတိုင္းျပည္တိက သတင္းစာတိစြာ ပုံႏွိပ္ထုတ္၀ီျခင္းကို ရပ္တန္ ့ လိုက္ကတ္ပနာ အြန္လိုင္းသတင္းစာဂ်ာနယ္တိအျဖစ္ရပ္တည္လာကတ္ပါေရ။ ျဖန္ ့ခ်ီေရးစရိတ္စခသက္သာမွဳနန္ ့ လူတိအိန္တာနတ္အသုံးမ်ားလာျခင္းေၾကာင့္ ေဒပိုင္ အေျပာင္းအလဲလုပ္လာရျခင္းျဖစ္ပါေရ။

သတင္းစာတိ၏အရွိန္အ၀ါက်ဆင္းျပီးေက ပုံႏွိပ္ထုတ္၀ီမွဳနိဂုံးမွာ ေပၚျပဴလာျဖစ္လာစြာက ဘေလာ့ဂ္လို ့ ေျပာကတ္ရပါဖို ့။ အယင္ခါသတင္းစာတိက တိုင္းျပည္တိ၏ႏိုင္ငံေရးအခင္းအက်င္းကို လႊမ္းမိုးခ်ဴပ္ကိုင္ထားႏိုင္ခေကေလ့ အဂုကေတာ့ေက ဘေလာ့ဂ္တစ္ခုစြာ တိုင္းျပည္လူ ့ေဘာင္တစ္ခုပိုင္ စကားေျပာနိန္ေရ ေခတ္ကိုေရာက္လာနိန္ပါဗ်ာယ္။ သတင္းစာတိနိဂုံး ဘေလာ့ဂ္တိအစ လို ့ေျပာကတ္ရဖို ့ထင္ပါေရ။

ပုဂၢိဳလိကအြန္လိုင္းဒိုင္ယာရီျဖစ္ေတ ဘေလာ့ဂ္သမိုင္းကို ျခီရာခံၾကည့္ရဖို ့ဆိုေက ၁၉၉၇ ဒီဇင္ဘာ ၁၇ ရက္နိန္ ့မွာ ယြင္ဘာဂါ (Jorn Barger) က ၀ဘ္ေလာ့ဂ္ (weblog) ဆိုေရ အသုံးအႏွဳန္းကို စပနာသုံးစြဲချပီးေက ေဒ ၀ဘ္ေလာ့ဂ္၏အတိုေကာက္ျဖစ္ေတ ဘေလာ့ဂ္ဆိုေရ စကားလုံးကို ပီတာမာဟိုးဇ္ (Peter Merholz) က ၁၉၉၉ မွာ စပနာသုံးစြဲခစြာကို တြိကတ္ရပါေရ။ တသီးပုဂၢလခံစားခ်က္တိကို ရင္ဖြင့္ျပေရ စာမ်က္ႏွာတိျဖစ္ခေရ ဘေလာ့ဂ္တိက ေနာက္ပိုင္းမွာ ပိုလို ့လူသုံးမ်ားက်ယ္ျပန္ ့လာပနာ ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာဘေလာ့ဂ္၊ မီဒီယာ၊ ေလာ္ဗီကန္ပိန္း (Lobby- Campaign) ၊ အႏုပညာစာပီဂီတ၊ ပညာေရး၊ ဘာသာေရး စေရ ဘေလာ့ဂ္ေပါင္းမ်ိဳးစုံကို တြိလာကတ္ရပါေရ။ စစ္တမ္းတခုေကာက္ခံခ်က္အရ ၂၀၀၇ ခုႏွစ္မွာ ဘေလာ့ဂ္ေပါင္း ၁၁၂ သန္းထိ လႊင့္တင္ထားကတ္ျပီးေက ၂၀၀၉ ခုႏွစ္မွာ သန္းေပါင္းႏွစ္ရာေက်ာ္ထိ ျဖစ္လာေရလို ့ဆိုပါေရ။

၂၀၀၇ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလ ေရႊ၀ါေရာင္ေတာ္လွန္ေရးလွဳပ္ယွားမွဳကို ျမန္မာႏိုင္ငံက ဘေလာ့ဂ္ဂါတိက ဘီဘီစီ၊ စီအန္အန္ စေရ ကမၻာ့သတင္းဌါနၾကီးတိဘားကို သတင္းအခ်က္အလက္တိ ထိန္းခ်ဴပ္ပိတ္ဆို ့မွဳတိၾကားက ျဖန္ ့ ၀ီပီးႏိုင္ခလို ့ ျမန္မာဘေလာ့ဂ္ဂါတိ ၾသဇာက ၾကီးပါလတ္ပနာ ႏိုင္ငံေရးေတာ္လွန္ေရး၏ အေရးပါေရ မ႑ိဳင္တခုျဖစ္ပါလတ္ပါေရ။ ဗမာဘေလာ့ဂ္စာမ်က္ႏွာတိ ေသာင္းဂဏန္းနန္ ့ခ်ီပနာ ဟိနိန္ကတ္ေတ အခ်ိန္မွာ ရခိုင္ဘေလာ့ဂ္စာမ်က္ႏွာတိက ဆယ္ဂဏန္းေလာက္ရာ တင္ထားႏိုင္စြာကို တြိရပါေရ။ အအုပ္ခ်ဴပ္ခံလူမ်ိဳးတမ်ိဳးအျဖစ္ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြါးေရး၊ လူမွဳေရး ဘက္ေပါင္းစုံက ဖိႏွိပ္သြီးစုပ္ခံနိန္ရမွဳေၾကာင့္ ဆင္းရဲက်ပ္တည္းမြဲျပာက်ျပီးေက အဆင့္ျမင့္ပညာေရးနန္ ့ နည္းပညာပိုင္းနိမ့္က်ပနာ အဂုပိုင္ ရခိုင္သားတိ ေအာက္က်ေနာက္က်ဘိတ္ဆုံးကို ေရာက္နိန္ ရျခင္းပင္ ျဖစ္ေတလို ့ဆိုေက မွားလီဖို ့မထင္ပါ။ ေယေကေလ့ ကိုယ္ထူကိုယ္ထ ကိုယ္စြမ္းကိုယ္စနန္ ့ ရခိုင္ရို ့ ေခတ္သစ္မီဒီယာနန္ ့ရခိုင္ရို ့ ဘေလာ့ဂ္ေလာကကို ေအထက္မကျမိဳင္ဆိုင္လာေအာင္လုပ္ကတ္ရဖို ့စြာက ရခိုင္သားရခိုင္သမတိုင္းမွာ တာ၀န္ဟိပါလတ္ပါေရ။ ။ ။

လူမ်ိဳးတမ်ိဳးမွာ ဘာသာစကားစာပီေပ်ာက္ကြယ္လားနိန္ျခင္းေရ ယင္းလူမ်ိဳး နိဂုံးခ်ဴပ္ဇာတ္သိမ္းမ်ိဳးျပဳန္းမ်ိဳးတုံးလားဖို ့အတြက္ သီဒဏ္အခ်ခံထားရစြာနန္ ့တူနိန္ေရ။ ဘာသာစကားစာပီေပ်ာက္စြာနန္ ့ လူမ်ိဳးတမ်ိဳးျဖစ္ေပၚလာေရ ယိုင္ေက်းမွဳ ( Civilization) ေလ့ ရပ္လားတတ္ေတ။ ႏိုင္ငံေရး၊ လူမွဳေရး၊ ဘာသာေရး၊ အႏုပညာ၊ သမိုင္း၊ ဆီးပညာ တိ အားလုံးစြာ ဘာသာစကားစာပီမွာ အျခီခံထားစြာ ျဖစ္လို ့ ဘာသာစကားစာပီစြာ လူ ့အဖြဲ ့အစည္းတိုင္းျပည္ႏိုင္ငံတိ၏အသက္လို ့ ကမၻာ့ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာသွ်င္တိ အားလုံးက လက္ခံထားကတ္ေတ။

ရခိုင္ျပည္မွာ ၀တီေလးရပ္ဟိစြာကို ရခိုင္သားတိုင္းသိကတ္ေတ။ ေဒ ေလး၀တီမွာ နိန္ထိုင္ကတ္ေတ ရခိုင္သားတိ စကားေျပာကတ္ေတခါ လီသံကြဲကတ္စြာကိုေလ့ ရခိုင္သားရခိုင္သမတိုင္းက သိေရ။ ေယေကေလ့ ရခိုင္ရို ့သမိုင္းမွာ တရား၀င္ရခိုင္ႏိုင္ငံသုံးဘာသာစကားစြာ တခုတည္းရာ ဟိခေရ။ ေအ တမ်ိဳးတည္းကို ရခိုင္ျပည္သားအားလုံးက နားလည္ေရ လက္ခံက်င့္သုံးခကတ္ေတ။ အဂုေလ့ က်င့္သုံးနိန္ကတ္ေတ။

နိန္ရာေဒသနန္ ့လိုက္ပနာ လီသံ (Dialect) ကြဲျခင္းေရ ကမၻာ့ႏိုင္ငံတိုင္းျပည္တိုင္းမွာ တြိကတ္ရေရ။ အဂၤလန္မွာ လန္ဒန္က အဂၤလိပ္တိစကားေျပာစြာနန္ ့ လီဗာပူးက အဂၤလိပ္တိစကားေျပာစြာ လီသံမတူကတ္ပါ။ ဂ်ာမဏီႏိုင္ငံမွာေလ့ ယင္းပိုင္ဗ်ာယ္။ BMW ကားထုတ္ေတ Bayern (Bavaria) ျပည္နယ္က ဂ်ာမန္တိ
နန္ ့ ဘာလင္ (Berlin) က ဂ်ာမန္တိ စကားေျပာကတ္ေတခါ လီသံကြာကတ္ပါေရ။ ေယေကေလ့ ဂ်ာမဏီမွာ ဂ်ာမန္ဘာသာစကားစြာ တမ်ိဳးတည္းရာဟိေရ။

ဂ်ာမဏီမွာနိန္ေရ ရန္ကုန္မွာမြီးျပီးေက ရန္ကုန္မွာၾကီးေရ ရခိုင္ပညာတတ္ တကၠသိုလ္ဆရာတေယာက္က ကြ်န္ေတာ္ကို ေျပာဖူးေရ။ ဗမာျပည္နန္ ့နီးေရ ေတာင္ပိုင္းက ရခိုင္သားတိစြာ အဂုကြ်န္ေတာ္ရို ့ရြီးနိန္ကတ္ေတ ေခတ္သစ္ရခိုင္စာပီကို လက္ခံက်င့္သုံးဖို ့ အခက္အခဲဟိေရလို ့ ဆင္ျခီပီးဖူးေရ။ ေဒ ပညာတတ္ၾကီးက ဂ်ာမန္ဘာသာစကားကို ဂ်ာမန္တေယာက္ပိုင္ ေျပာတတ္ရြီးတတ္ေတ။ ယင္းအတြက္နန္ ့ သူ ့ကို ကြ်န္ေတာ္က ျပန္ေျပာလိုက္ေတ။ “ရခိုင္ဘာသာစကားကို သင္ယူေျပာဆိုက်င့္သုံးဖို ့ ရခိုင္ဆိုေရ စိတ္ဓါတ္က အဓိကက်ပါေရ။ ဘ၀မွာ တခါေလ့ မရင္းႏွီးမကြ်မ္း၀င္နီးစပ္မွဳမဟိေရ ဥေရာပတိုက္က ဂ်ာမန္ဘာသာစကားနန္ ့စာကိုေတာင္ သင္
လို ့တတ္ေက ဇာျဖစ္လို ့ကိုယ့္မိခင္ဘာသာစကားနန္ ့စာကို မတတ္ရလဲ။ ကိုယ္အမင္ဘာသာစကားနန္ ့စာကို သင္ဖို ့က ပိုလို ့လြယ္ကူေရပိုင္ မဂၤလာတပါးေလ့ ျဖစ္ေတ။ ပဇက ဗမာစကားေျပာနိန္ဘတ္စီ။ သြီးထဲမွာ ရခိုင္ဆိုေရ စိတ္ဓါတ္ ဟိေက အဂုေခတ္ရခိုင္စာကို သင္ဖို ့လြယ္ကူေရ။ ရခိုင္ေတးျခင္းတိကို နားေထာင္ ရခိုင္ကဗ်ာ ေဆာင္းပါး ၀ထုတိကို ဖတ္လို ့ရပါေရ” တိုက္တြန္းလိုက္ေတ။

အဂုဆိုေက အေနာက္ဥေရာပႏိုင္ငံတိျဖစ္ေတ ဂ်ာမဏီ၊ နယ္သာလန္ရို ့မွာ ဘာသာစကားနန္ ့ပတ္သက္ေတ ဥပေဒတိခ်မွတ္ထားေရ။ နယ္သာလန္ႏိုင္ငံမွာ သူရို ့လူမ်ိဳး ဒတ္ခ်္အမိအဖက မြီးလာဘတ္စီ။ ဒတ္ခ်္ (Dutch) စာကို သတ္မွတ္ထားေရ အဆင့္ထိ မရြီးတတ္ေက မေျပာတတ္ေက နယ္သာလန္ႏိုင္ငံသား မပီးပါ။ တခ်ိဳ ့ ေတာင္အာဖရိကႏိုင္ငံမွာ မြီးကတ္ၾကီးကတ္ေတ ဒတ္ခ်္တိစြာ နယ္သာလန္ကို ျပန္လာျပီးေက နိန္ထိုင္ကတ္ေတခါ ဘာသာစကားေက်ာင္းတိတက္ကတ္ရျပီးေက စာေမးပြဲတိ ေျဖကတ္ရေရ။ ေအာင္ခါမွရာ သတ္မွတ္ထားေရ အဆင့္မွီခါမွရာ ႏိုင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ပီးေရ။

ေခတ္သစ္ရခိုင္ရို ့စာပီလွဳပ္ယွားမွဳတိ စတင္လာကတ္ေတခါ ၾကဳံတြိလာကတ္ရေရ မိန္းခြန္းတခု (၀ါ) ဆင္ျခီတခုက “ရခိုင္စာပီလွဳပ္ယွားမွဳကို အိန္တာနတ္ထက္မွာ လုပ္လို ့ထိေရာက္မွဳဟိဖို ့မဟုတ္ဆိုေရ” စကားပင္ ျဖစ္ေတ။ အိုင္တီေတာ္လွန္ေရး
နန္ ့ကြန္ျပဴတာနည္းပညာတိုးတက္လြန္ေခတ္မွာ e-book, e-journal, e-newspaper, e-library, e-learning, e-commerce တိလုပ္ျပီးေက အိန္တာနတ္ကမၻာရြာျဖစ္နိန္ေရအခ်ိန္မွာ ရခိုင္သားတိအိန္တာနတ္ထက္မွာ စာပီလွဳပ္ယွားမွဳလုပ္ျခင္းေရ ေခတ္မွီျပီးေက ထိေရာက္မွဳဟိေရ အက်ိဳးဟိေရ အလုပ္ကိုလုပ္ျခင္းပင္ ျဖစ္ေတ။ ဥပမာပီးရဖို ့ဆိုေက ရခိုင္သားတေယာက္ ဇာႏိုင္ငံမွာပင္နိန္နိန္ အိန္တာနတ္ကို ဖြင့္ပနာ ကြန္ျပဴတာရွိမွာ ရခိုင္ကဗ်ာ စာတိကို ဖတ္လာႏိုင္ျခင္းေရ အယင္ကမရဖူးေရ ၾကီးမားေရအက်ိဳးေက်းဇူးရလဒ္တခုပင္ ျဖစ္ပါေရ။ ရခိုင္သားတိၾကားမွာ အိန္တာနတ္သုံးစြဲမွဳနည္းနိန္သိမ့္ေကေလ့ လက္ဟိသုံးစြဲနိန္ကတ္ေတ ရခိုင္သားရခိုင္သမတိက ရခိုင္ပိုင္ ဘေလာ့ဂ္တိ၊ ၀ပ္ဆိုက္တိ၊ အိန္တာနတ္ေရဒီယိုတိ အမ်ားၾကီးလုပ္လားကတ္ရပါဖို ့။ ရခိုင္စာပီလွဳပ္ယွားမွဳကို အရွိန္ျမွင့္လားကတ္ရပါဖို ့။

အကၽြန္ရို႕ ရခုိင္ျပည္မာ လက္ဟိအနီအထားအရ ပညာရီးအၿခီအနီေျပာျပဖို႕မေကာင္းေယာင္စုတ္ျပတ္သတ္နီ စြာကို ရင္နာနာနာင့္ တစိေခ်တင္ျပလိုက္စြာပါ။
အဂုပစၥကၡအၿခီအနီအရ ရခိုင္ျပည္မာ လူဦးေရ (၂၇)သိန္းဟိဖို႕လို႕ ခန္းမွန္းရပါေရ။ ျပည္နယ္စုစုေပါင္းဧရိယာ အက်ယ္အ၀န္းေရ ၁၄၂၀၀ စတုရန္းမိုင္အက်ယ္အ၀န္းဟိပါေရ။ ၿမိဳ႕နယ္ (၁ရ)ၿမိဳ႕နယ္မာ စာရြီးသူလက္လွမ္းမီ သေလာက္၊ သုေတသနျပဳထားခ်က္အရ၊ တဆင့္မီးျမန္းခ်က္တိအျပင္ ကိုယ္တိုင္ကြင္းဆင္း မ်က္တိြလက္တြိတိ ကို တင္ျပစြာျဖစ္ေၾကာင္းပါ။
အထက္ကဆိုခေရအတိုင္း အကၽြန္ေလ့လာထားခ်က္အရ မူလတန္းေက်ာင္းတိမာ ေက်ာင္းသာဦးေရ တႏွစ္ ထက္တႏွစ္နည္းလာစြာကို တိြရပါေရ။ ဂရပ္နန္႕ေဖာ္ျပရဖို႕ဆိုေက မကၠလာကိုထလန္းၾကားလွန္ထားစြာပိုင္။ ဇာတီအဖ်ား ေအာက္သို႕စိုက္ထားေယွာင္ပိုင္ပါေယ။ ဆိုလိုစြာက ေဒပိုင္ပါ၊ ေက်ာင္း၀င္ႏႈန္းတႏွစ္ထက္တႏွစ္ နည္းလာစြာကို ေျပာစြာပါ။ အဓိကအားျဖင့္ မူလတန္းမာ အၿခီခံအက်ဆံုးေက်ာရိုးျဖစ္ေတ သူငယ္တန္း(၀ေခ်တန္း)ေက်ာင္း၀င္ႏႈန္းနည္းလာစြာေရ ေၾကာက္ဖို႕ေတာင္ေကာင္းပါေရ။
ေနာက္ဆယ္စုႏွစ္ေလာက္မၾကာခင္ မူလတန္းေက်ာင္းတိကိုပိတ္ထားရဖို႕အၿခီအနီျဖစ္နီစြာ မ်က္ျမင္ကိုယ္တိြပါ။ သံုးၿမိဳ႕နယ္၊ ငါးၿမိဳ႕နယ္ေလာက္ ကြင္းဆင္းစစ္ဆီးထားပါေရ။ တျခားၿမိဳ႕နယ္တိကိုလည္း ခိုင္လံုေသာသတင္းအ ခ်က္အလက္တိအရ သိထားၿပီးျဖစ္ပါေရ။ (မူဆလင္လူမ်ိဳးတိမ်ားေရရြာတိကို မဆိုလိုပါ)။ ေယဇူးနန္႕ ထုတ္ယူ ဆင္ျခင္၊ ၿခံဳငံုဆင္ျခင္သံုးသပ္ၾကည့္ဖို႕ဆိုေက အမွန္ပင္ မူလတန္း၊ သူငယ္တန္းေက်ာင္း၀င္ႏႈန္းနည္းလာစြာကို ဇာေၾကာင့္လဲ၊ ဇာအတြက္လဲလို႕ စာရြီးသူေလ့လာၾကည့္ေရခါ ေအာက္ပါအခ်က္တိကိုတြိရပါေရ။
ပထမတခ်က္ ရခိုင္သမေသွ်တိ အေခ်မေပါက္ကတ္ပါယာ။(အမ်ားစု)အေခ်ေပါက္ႏႈန္းက်ဆင္းလာပါေရ။ ေက်း ရြာတခ်ိဳ႕ကိုေရာက္ေက အေခ်ငိုသံၾကားရခဲေရ။ ၀မ္းပူမ တိြရခဲေရ။ ဇာေၾကာင့္ အေခ်မေပါက္ကတ္လဲလို႕ ဆက္ လို႕ဆန္းစစ္ၾကည့္ေရခါ ဆင္းရဲက်ပ္တည္းလို႕ဆိုရပါဖို႕။ ဇာေၾကာင့္ဆင္းရဲက်ပ္တည္းလဲဆိုခေက အေျဖတိက အမ်ားႀကီးပါ။ ယင္းအထဲက တခ်ိဳ႕ကိုတင္ျပပါေမ။ ရခိုင္သားတိလုပ္စားမျဖစ္ေအာင္ နည္းလမ္းမ်ိဳးစံုနန္႕ ဗမာအစိုးရက ႏိုင္ထက္စီးနင္းလုပ္နီလို႕ျမင္သာေရ။ ဥပမာတခုေျပာပါေမ။ အယင္ေခါက္က ဆန္စပါး၊ သားငါး တိကို ရခိုင္သားတိရာစားသံုးေရ၊ ကုန္သြယ္ေရ။ ေအဂု ရခုိင္ျပည္ကိုသူရို႕ပါးက စားဖို႕ပစေပါက္(ပါးစပ္ေပါက္)တိလႊတ္လုိက္ေတ။ တပ္ရင္းတိ ၿမိဳ႕တၿမိဳ႕မာ သံုးရင္း၊ ငါးရင္း၊ ဆယ္ရင္းခ်လိုက္ေတ။ စားဖို႕လူတိေပါလာယာ။ ယၿပီးေက ယင္းသူရို႕ကိုယ္တိုင္၊ ယင္းသူရို႕နန္႕နီးစပ္ေတလူတိ ဆန္စပါးအစ၊ သားငါးအဆံုး၊ ဓါတ္ေငြ႕မက်န္ ကုန္သြယ္ေရာင္းစားကတ္ေတ။ ေယေက ရခိုင္သားအမ်ားစုမဲြျပာက်လာေရ။ အႀကီးဆံုးဆင္းရဲရေရ အေၾကာင္း တခုက အဂုအခါ ရခိုင္ျပည္ၿမိဳ႕၊ရြာတိုင္းမာ ခ်ဲဒိုင္တိ။ စစ္ေတြၿမိဳ႕လမ္းမႀကီးမာ ခြီးခ်ီးေပါေရပိုင္ေပါလို႕။ ခ်ဲနန္႕ တိုက္ဆိုင္နီလို႕ ကုန္းေကာက္စရာမဟိစြာတမ်ိဳး။ ယေလာက္စြာမာ တရက္တရက္လာေရ ဗမာျပည္ကအရက္ ကားတိ ပဒုန္းခ်င္းယွက္နီစြာကို ရခိုင္သားတိအရက္ေသာက္လို႕ၿခီကတ္စြာတဖံု။ ေယခါမာ ရခိုင္သမတိမာ ေခတ္မီသေယာင္နန္႕ (Family plan) လုပ္လာကတ္ပါေရ။ ယေက မူလတန္းေက်ာင္းတိအတြက္ ကုန္ၾကမ္းမ လာယာႏွက္ရာ။
တခ်ိဳ႕ရြာတိမာ အေခ်တိေတာ့ တြိရပါေရ။ ငါးရွာ၊ ဟင္းခူး၊ ၀ါးခြပ္၊ စ်ီးေရာင္း၊ စားပဲြထိုး၊ ကူလီ၊ အလွဴခံ။ ေဒအ ေခ်တိ ဇာေၾကာင့္ေက်ာင္းမေရာက္ကတ္လဲ၊ ဆင္းရဲကတ္လို႕။ တခ်ိဳ႕မာ ဆင္းရဲေကလည္း လူရတတ္ကတ္ေရ။ ၿဖီဆီးရာကား ယင္းယွင့္ရာဟိေရ။ က်န္းမာေရအသိပညာလည္းနည္း။ ယင္းပိုင္ မဟိဆင္းရဲသား မိဖတိေဂ်းယာ အေခ်ေပါက္ကတ္ပနာ ဟိေရလရတတ္(သထီး)တိက်ေက တေယာက္ဆိုေက က်ီယာ။
ေနာက္တခုက လင္ေယာက်ၤားတိ ျပည္တြင္း ဖားကန္႕၊ ျပည္ပထိုင္းအဆံုး လားခကတ္ေတ။ အေခ်တိ ဇာလာဖို႕ လဲေယ။ ေနာက္တခုက ရယ္ဖို႕ေတာ့ခါေကာင္းပါေရ။ ရခိုင္သမ ပညာတတ္တခ်ိဳ႕ အပ်ိဳႀကီးလုပ္ကတ္ေတ၊ ရခိုင္ သားတခ်ိဳ႕ သာသာနာေဘာင္၀င္ကတ္ေတ၊ ယေက ေက်ာင္းသို႕အေခ်တိမေရာက္ယာ။ ေက်ာင္းသားတိရာ နည္းလာလား၊ ဆရာ၊ ဆရာမတခ်ိဳ႕ အက်င့္ပ်က္ ျခစားလာကတ္ေတ။ စာမျပကတ္၊ နယ္မွာစပါးေတာင္း ဆရာ တိနန္႕လႊဲထားကတ္စြာ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္း။
ဇာေျပာေကာင္းဖို႕လဲ၊ အရာ၀ါ တဲြဖက္၊ တဲြခ်ိတ္၊ စိုးတဲြ ကန္ကားမကန္၊ ရခိုင္ျပည္ၿမိဳ႕ရြာတိုင္းမွာ။ ယေက မ်က္ ျဖဴဆိုက္လီ၊ ဆရာႀကိဳက္လီ၊ ရခိုင္ျပည္က အရည္အခ်င္းမွီေရ အေခ်တိမထြက္ယာ။ ယေက ဗမာအစိုးရ အုပ္ ခ်ဳပ္လို႕ ေကာင္းလီႏွက္ရာ။
ယပိုင္နက္လာလတ္စြာ ၂၀၀၈ခုႏွစ္ တကၠသိုလ္၀င္တန္းစာေမးပဲြမွာ ရခိုင္ျပည္နယ္ အဆင့္ (၁၅)ကိုက်လားခစြာ ကို ၾကည့္ကတ္ပါဖိေယ။ ယေလာက္ဆိုေက ရခိုင္ျပည္ ပစၥကၡပညာေရးအေျခအေနကို နားလည္ကတ္ဖို႕လို႕ ယံုၾကည္ပါေရ။
ေဒစြာတိအားလံုးေရ အုပ္ခ်ဳပ္ေတအစိုးရေၾကာင့္ ဖိႏိွပ္ခံနီရေရျပည္သူတိမာ နင္းျပားဘ၀က မလြတ္ေရလမ္းျဖစ္ ေတအတြက္ ” ေအာ္ အဘာရို႕ အမင္ရို႕ ရခိုင္ျပည္သူ၊ ျပည္သားတိကို မကယ္ႏိုင္ကတ္ယာလားယေဂ၊ ျပည္ပ မာေဂ်း နီကတ္ဖို႕ယာလား၊ ျပည္တြင္းျပည္ပ ေပါင္းစည္းပနာ စည္းလံုးညီညာ ေအာင္ေၾကာင္းျဖာဖို႕ အခ်ိန္က် ယာျဖစ္ေၾကာင္း၊ တတ္ႏိုင္ဖို႕ဖက္က ကူညီကတ္ပါအေၾကာင္း ရခိုင္သားအေပါင္းကို ေဒေဆာင္းပါး တပိုင္းတစ နန္႕ ႏႈိးေဆာ္လိုက္ပါေရ။

။ေစတနာ သစၥာတရားနန္႕ခိုင္သြီးနီ (ကိန္းသာၿမီ)(၁၅၊ ၁၀၊ ၂၀၀၈)
မွတ္ခ်က္။ ။ ျပည္တြင္းမာ လက္ဟိေက်ာင္းဆရာ(သူငယ္ခ်င္း)တေယာက္စာကို
မူရင္းအတိုင္း ေဖာ္ျပလိုက္ပါေရ။

www.rakhaingchay.blogspot.com

ရခိုင္အမ်ားစုမွာ စာ (ႏွင့္) အကၡရာကို မကဲြပါ။ အကၡရာဆိုသည္မွာ အဂၤလိပ္ေ၀ါဟာရအားျဖင့္ (Alphabet) ကို ဆိုလိုပါသည္။ စာဆိုသည္မွာ (Literature) ကို ဆိုလိုပါသည္။

ဥပမာ။ ။ စပိန္ႏွင့္ အဂၤလိပ္စာမွာ အကၡရာ (Alphabet) အတူတူပင္ျဖစ္သည္။ အကၡရာ (Alphabet) တူသျဖင့္ အဂၤလိပ္စာႏွင့္ စပိန္စာမွာ အတူတူျဖစ္သည္ဟုဆို၍ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။

ထိုနည္းတူစြာ ျမန္မာစာႏွင့္ ရခိုင္စာမွာ (Alphabet) အကၡရာ အတူတူပင္ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ရခိုင္စကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ရခိုင္စာျဖစ္ၿပီး ျမန္မာ (ဗမာ) စကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ျမန္မာစာျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ မိုးမိုးအင္းလွ်ား၊ ေမာင္စိန္၀င္းပုတီးကုန္း၊ ဂ်ဴးအစဟိသျဖင့္ ျမန္မာစာရြီးဆရာမ်ားရြီးေသာ ၀တၳဳမ်ားမွာ ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးသျဖင့္ ျမန္မာစာျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ (ဘယ္သြားမလဲ။ ေနေကာင္းရဲ့လား။ သိပ္သတိရတယ္) စသျဖင့္ ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးထားေသာစာကိုပင္ ရခိုင္စာဟု ရခိုင္မ်ားက အထင္ေရာက္နီပါသည္။ ကေကာင္းရွက္ဖို႔ေကာင္းပါသည္။ ရခိုင္စာဟုအသွ်င္ခံခ်င္လွ်င္ (ဇာလားပါလဲ၊ နီေကာင္းပါယင့္လား၊ ကေကာင္းသတိရပါေရ) စသည္ျဖင့္ ကိုယ့္ရခိုင္စကားျဖင့္ ရြီးကတ္ရဖို႔မဟုတ္ပါလား။ ၄င္းကို မ်ိဳးခ်စ္ပါသည္ဆိုေသာ သီးျခားလြတ္လပ္ေရး ကယ္တင္သွ်င္ႀကီးမ်ားကိုေဘးဖယ္ထားလိုက္၊ ေအနိနက္ဖန္မြီးေရ သူငယ္တန္းအေခ်မ်ားေတာင္က မေျပာျပဘဲ သေဘာေပါက္ႏိုင္ပါသည္။

ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ဥပမာ။ ။ ရခိုင္သားပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း ရခိုင္စာမဟုတ္ပါ။ ျမန္မာစာရာျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာ။ ။ ဖိုးေက်ာ့ရြီးေသာ ၀တၳဳတိုမ်ားမွာ အလြန္ရသေျမာက္ပါသည္။ ေကာင္းမြန္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ေက်ာက္ျဖဴရမ္းၿဗဲရခိုင္စကားျဖင့္မရြီးဘဲ ရိုးေတာင္တဖက္က မ်ိဳးျခားျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးသျဖင့္ ၄င္းစာပီမ်ားမွာ ျမန္မာစာမ်ားျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ ဆရာႀကီးစံသာေအာင္သည္ (Ancient Arts of Arakan) စာအုပ္ကို အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ရြီးပါသည္။ ရခိုင္သားရြီးသျဖင့္ (အဂၤလိပ္စာ) ကိုပင္ (ရခိုင္စာ) ဟုအသွ်င္ခံပါက သင့္ကိုလူအမ်ားရယ္ျခင္းျပဳပါလိမ့္မည္။ စေကတေပြ အရွက္ဟိစီခ်င္ပါသည္။

ရခိုင္မဂၢဇိန္းမ်ား၌ ျမန္မာ၀တၳဳ ျမန္မာကဗ်ာမ်ားကိုပင္ ရခိုင္၀တၳဳ ရခိုင္ကဗ်ာမ်ားဟု နာမည္ကင္းပြန္းပီးထားပါသည္။ ရခိုင္မဂၢဇင္း ေငြရတုအထူး စာမွ်က္ႏွာ (၁၀ရ) တြင္ ဖိုးေက်ာ့ရြီးေသာ ၀တၳဳတပုဒ္ပါလာပါသည္။ ဇာတ္၀င္ခန္းတြင္ ဇတ္ေကာင္စကားေျပာသည္ကို စာလံုးက်ားႏွင့္ ရြီးထားပါသည္။
(ေစ်းေရာင္းေဖာ္ေရာင္းဖက္ ေစ်းသည္မ်ားကလည္း တဥဥနဲ႔ ဒီေလာက္ေတာင္ခ်စ္ေနရွာတယ္။ ကိုလွေရႊႀကီးခမ်ာ ႀကိဳက္မရွက္ ျဖစ္ေနရွာတယ္)။ ေအခ်င့္ကို ဘေဇာင္ပ်င္လို႔ ရခိုင္စာလို႔ဆိုပါဖို႔။

ဆရာဖိုးေက်ာ့သည္ ေက်ာက္ျဖဴသားျဖစ္ပါသည္။ ေက်ာက္ျဖဴသားဗမာစကားမေျပာပါ။ ေက်ာက္ျဖဴသားရခိုင္ရမ္းၿဗဲစကားေျပာပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ ၄င္းစာမွာ ရခိုင္စာမဟုတ္ပါ။ ဗမာစာျဖစ္ပါသည္။ ရခိုင္စာျဖစ္ခ်င္လွ်င္

(စ်ီးေရာင္းေဖာ္ေရာင္းဖက္ စ်ီးသည္တိကလည္း တဥဥနန္႔ ကေကာင္းခ်စ္နီဗ်ာ။ ကိုလွေရႊတေယာက္ ႀကိဳက္မရွက္ ခ်စ္မရွက္ျဖစ္နီဗ်ာ)

စသျဖင့္ ကိုယ့္စကားျဖင့္ ရြီးကတ္ရဖို႔မဟုတ္ပါလား။

ရခိုင္ကဗ်ာေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာ ျမန္မာကဗ်ာမ်ားကို တြိရပါသည္။ မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္ရြီးေသာ ဗမာကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ မင္းျပားသား ဗမာစကားမေျပာသည္ကို လူတိုင္းသိပါသည္။ ေအာက္တြင္ ရခိုင္ဘာသာျပန္ျဖစ္ပါသည္။

သမိုင္း (ႏွင့္) လူ

(တစ္)
ေလာကမွာ
ကဗ်ာရြီးဖို႔
အမင္ မြီးပီးခေရ ငါ --။

(ႏွစ္)
ယံုၾကည္ခ်က္
ခံယူခ်က္တြက္
အသက္သီဖို႔ မေၾကာက္ေတ ငါ --။

(သံုး)
ကာလသန္းေခါင္
အေမွာင္ထုေအာက္
ထိုးေဖာက္ရုန္းကန္
ရွင္သန္ထေျမာက္
ပန္းတိုင္ေရာက္ေအာင္လားဖို႔ ငါ --။

(ေလး)
ကဗ်ာတပုဒ္
စာတအုပ္
ကိုင္ဆုပ္ဖက္လွ်က္ သြီးအသက္ေလ
ေခ်ေဂြဗားရား ဖူးခ်စ္အားပ
တရားတဖက္ ဓါးတလက္နန္႔
နက္ဖန္မ်ားစြာ မဟာအနာဂါတ္
ျမင့္ျမတ္သည့္လမ္း ခရီးၾကမ္းကို
ျဖတ္သန္း၀ံ့ရဲ ေလွ်က္ၿမဲငါ --။

(မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္)
ရခိုင္မဂၢဇိန္းအမွတ္ (၂၅) စာမွ်က္ႏွာ (၂၀)

ျမန္မာသာသာမူရင္းကို ေအာက္တြင္ဖတ္ၾကည့္ပါ။

သမိုင္းႏွင့္လူ (၃)

(တစ္)
ေလာကမွာ
ကဗ်ာေရးဖို႔
အေမေမြးေပးခဲ့တဲ့ ငါ --။

(ႏွစ္)
ယံုၾကည္ခ်က္
ခံယူခ်က္အတြက္
အသက္ေသမွာ မေၾကာက္တဲ့ ငါ --။

(သံုး)
ကာလသန္းေခါင္
အေမွာင္ထုေအာက္
ထိုးေဖာက္ရုန္းကန္
ပန္းတိုင္ေရာက္ေအာင္သြားမဲ့ ငါ --။

(ေလး)
ကဗ်ာတပုဒ္
စာတစ္အုပ္
ကိုင္ဆုပ္ေပြ႕ဖက္ ေသြးအသက္ေလ
ေခ်ေဂြဗားရား ဖူးခ်စ္အာေပါ့
တရားတစ္ဖက္ ဓါးတလက္နဲ႔
နက္ျဖန္မ်ားစြာ မဟာအနာဂတ္
ျမင့္ျမတ္သည့္လမ္း ခရီးၾကမ္းကို
လွမ္းေလွ်ာက္၀ံ့ဆဲျဖတ္ဆဲ ငါ --။

(မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္)
ရခိုင္မဂၢဇင္းအမွတ္ (၂၅) စာမွ်က္ႏွာ (၂၀)

ေအကဗ်ာကို ဘေဇာင္ပ်င္လို႔ ရခိုင္ကဗ်ာဆိုပါေရလဲ။ အရွက္မဟိ အသေရမဟိ ဘေဇာင္ အာရီယံမ်ိဳးတိလဲ။ ခြီးပုတ္ေလာက္က် အံဖို႔ေကာင္း၏။
ဆရာႀကီးသွ်င္အံုးရြီးေရ (ၾကက္ၿခီနန္႔ ခြန္းခ်ိတ္) ႏွင့္ စစ္ေတြညိဳသန္႔၏ (ဇတ္၀င္ခန္း) ကဗ်ာႏွစ္ပုဒ္ရာ ရခိုင္ကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ ၄င္းကဗ်ာမ်ားကို ဤနီရာမွာပင္ ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။

ၾကက္ၿခီ (နန္႔) ခြန္း

အမွားၾကက္ၿခီ
အမွန္ခြန္းခ်ိတ္
နိမိတ္လကၡဏာ
ဆရာရို႕က
ေဖာ္ညႊန္းျပ၏ --။

ၾကက္ၿခီနန္႔ ခြန္းခ်ိန္
နိမိတ္သေဂၤတ
အမွတ္ျပရန္ ---။

ကမၻာ့သမိုင္း
အခန္းတိုင္းမွာ
အရိုင္းနန္႔အယဥ္
အယဥ္နန္႔အရိုင္း
ႏိႈင္းယွဥ္တင္ျပ
မုသ၀ါဒ
ဘက္မက်ဖို႔ --။

မ်ဥ္းခ်ဆဲြတန္း
သစၥာလမ္းကို
ေမွ်ာ္မွန္းၾကေသာ္
ေတြးေခၚျဖန္႔ကား
အမွားဆံုးၿပီးအမွန္
အမွန္ဆံုးေသာ အမွား
ခဲြျခားၾကည္လင္
ျမင္ပါဖို႔ --။

(သွ်င္အုန္း)

ဇာတ္၀င္ခန္း

က်ားက လူကိုႏိုင္
လူက ဓါးကိုႏိုင္
ဓါးက က်ားကိုႏိုင္
သံုးပြင့္ဆိုင္ဇာတ္လမ္း
ဇာတ္၀င္ခန္းမွာ
ဇာအခန္းက ပါပါ
ေလာကဇာတ္စင္ထက္မွာ
အကြက္တူေက
ညံ့လူခံလိုက္ --။

(စစ္ေတြညိဳသန္႔)

အလယ္မွာ ေမာင္နန္းလွ (ေျမာက္ဦး) ရြီးေရ ကဗ်ာတပုဒ္ပါပါေရ။ ကဗ်ာေခ်က ေကာင္းပါေရ။ လူငယ္ကဗ်ာဆရာျဖစ္ပါဖို႔။ စကားလံုးအသံုးအႏံႈးျမန္မာဟန္ ျမန္မာပံုစံလႊမ္းနီပါသျဖင့္ အနည္းငယ္ျပဳပ်င္လို႔ ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။ မူရင္းကို စာအုပ္ရွာၿပီး ဖတ္ၾကည့္ကတ္ပါလီ။

မိုးသထအာရုဏ္

ညဥ္႔သန္းေခါင္ေလ၊ အေမွာင္လြန္ေျမာက္
အာရုဏ္ေရာက္လို႔၊ ခတက္ေခါက္ေက
စိတ္ေရာက္ရည္မွန္း၊ သဒၶါဆြမ္းကို
လွဴဒါန္းဖို႔ေလ၊ ခ်က္လတ္ေတ --။

ၿဂိဳးငွက္လူပ်ိဳ၊ ေတးျခင္းဆိုလို႔
စိမ္းညိဳရြက္ႏု၊ ႏွင္းထု၀ီ၀ီ
လီေခ်သြတ္သြတ္၊ တိုက္ကာခတ္ေက
ရင္ဖတ္အီးေရ၊ ခ်မ္းလတ္ေတ --။

အာရုဏ္ပ်ိဳးလို႔၊ မိုးသထမွာ
ႏိုးထအားမာန္၊ ၿဗိန္းေစာင္းသံေလ
ေတာင္ယံကိုဟပ္၊ ဂလိုင္ထပ္ပ်ာယ္
ရိုက္ခတ္ျမည္ဟိန္း၊ စည္ေတာ္ႀကိမ္းေက
ၾကက္သိမ္းထေရ၊ အားရေရ --။

ေရာင္နီသန္းေက၊ ဆြမ္းပန္းရီခ်မ္း
လႈဒါန္းမွ်၀ီ၊ မိတၱာၿမီမွာ
ပီတိႏိႈးေဆာ္၊ သာထုေခၚမိ
မွန္းေမွ်ာ္နိဗၺာန္၊ သံစည္သံလည္း
မာန္စြယ္ႏွိမ့္ခ်၊ ၿငိမ္းခ်မ္းစြ --။

ေမာင္နန္းလွ (ေျမာက္ဦး)

(ရခိုင္ကဗ်ာ) ေခါင္းစဥ္ေအာက္ အဖြင့္ကဗ်ာမ်ားထဲက က်န္ကဗ်ာမ်ားမွာ အားလံုးဗမာကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ ခ်စ္ဒါလီ၏ (လူ႔ဘ၀ရဲ့အလွဆံုးအခ်ိန္)၊ ဆရာမႏြယ္စစ္ေတြ၏ (ေငြေသာင္ယံ ခံစားမႈအေတြး) စစ္ေတြပြင့္လႊာ၏ (ေငြရတုမွသည္)၊ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္၏ (ရိုးမတဖက္က ငါ)၊ မင္းေရႊစိန္ (အင္းစိန္) ၏ (ႏိုင္ငံေရးမ်က္စိဖြင့္ခဲ့သူ) ကဗ်ာမ်ားမွာ ရခိုင္ကဗ်ာေခါင္းစဥ္တပ္ထားေသာ ျမန္မာ (ဗမာ) ကဗ်ာမ်ားျဖစ္ပါသည္။ ႏြယ္စစ္ေတြကဗ်ာ ရခိုင္မူကို ေအာက္တြင္ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။ ဗမာမူရင္းကို စာအုပ္ရွာၿပီးဖတ္ၾကည့္ကတ္ပါလီ။ (ရွက္ဖို႔ေကာင္းလို႔ ေဖာ္ျပမပီးလိုက္ပါဗ်ာ)

ေငြေသာင္ယံခံစားမႈ

ကမ္းရိုးတန္းကို
လြမ္းေရ --။

လိႈင္းေက်ာက္ေဆာင္
ေငြကမ္းေသာင္ျပင္က
သဲျဖဴစင္တိကို --။

မ်က္စိထဲစဲြ
ခ်စ္ဖို႔ေကာင္းစြာတိက်ည္း
တမ္းတ၀မ္းနည္းယင္း
လြမ္းယပင္း ေငးယပင္း --။

ၾကည့္မဆံုး
လိႈင္းတိ တလံုးၿပီးတလံုး
တ၀ုန္း၀ုန္းရိုက္
မုန္တိုင္းတိုက္ေသာခါ
ေငြလႊာျဖဴစ
သဲရြရြ
ဖုန္မထဘဲ
ကမ္းကလြင့္ေပ်ာက္စဥ္
ေက်ာက္ဆိုင္ေတာင္ႀကီး
လီဟုန္စီး
ထီးမားတည္ရပ္
ဟားတိုက္ရယ္ကတ္ေတ --။

ပင္လယ္တိမ္တင္းခြန္
လီခၽြန္သံတိုးတိုး
လႈပ္ခတ္ႏိႈးခါမွ
ဘ၀အေထာင္းအထု
အဖုအထစ္တိက
အစစ္အမွန္တရားကို
မိက်န္လိုက္ပ်ာယ္လား
ကဗ်ာဆရာ
စဥ္းစားယင္း စဥ္းစားယင္း --။

ႏြယ္ (စစ္ေတြ)

ႏြယ္စစ္ေတြကဗ်ာ ရခိုင္ဘာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=629) တြင္၄င္း၊ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္၏ကဗ်ာ ရခိုင္ဘာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=613) တြင္၄င္း၊ စစ္ေတြပြင့္လႊာ၏ကဗ်ာ ရခိုင္သာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=627) တြင္၄င္း ဖတ္ၾကည့္ႏိုင္ပါ။ စစ္ေတြပြင့္လႊာႏွင့္ ေႏြစစ္ေတြမွာ လံုး၀ရခိုင္စကားေျပာေသာ ရခိုင္သမစစ္စစ္ျဖစ္ပါသည္။ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္ ရခိုင္စကားေျပာလား ဗမာစကားေျပာလား အကၽြႏ္ုပ္မသိပါ။ အကၽြႏ္ုပ္ၾကားရသေလာက္ ေျမာက္ပိုင္းသား (ေမာင္ေတာသား) ဟု သိရပါသည္။ သံတဲြသားဆိုလွ်င္ သူ႔ကဗ်ာကို အကၽြႏ္ုပ္အျပစ္မဆိုလိုပါ။ သံတဲြမွာ ကိုလိုနီစနစ္ေအာက္တြင္ ျမန္မာမႈျပဳခံလားရၿပီးျဖစ္ပါသည္။ ယခုအခါ ေက်ာက္ျဖဴကို တျခမ္းမ်ိဳထားၿပီးျဖစ္ပါသည္။

ထိုသို႔ဘာသာျပန္ရျခင္းမွာ အနာဂါတ္မ်ိဳးေပ်ာက္မည့္ အဆိပ္အေတာက္မ်ားကို ရခိုင္သားမ်ားက ရခိုင္သားမ်ိဳးဆက္သစ္လူငယ္ထုအတြင္း အတင္းအဓမၼရိုက္သြင္းပီးျခင္းမွ အခ်ိန္မွီတားဆီးကာကြယ္ႏိုင္ရန္ျဖစ္ပါသည္။ ဤသည္မွာ ရခိုင္သားတိုင္း၏သမိုင္းပီးတာ၀န္ျဖစ္ပါသည္။ (မဟိစြာထက္ မသိစြာခက္) ဆိုစကား ဟိေရမဟုတ္ပါလား။ သို႔မဟုတ္ (အသိေခါက္ခက္ အနက္၀င္) ျဖစ္နီကတ္စြာလား ေတြးမိပါသည္။ ေအပုဂၢိဳလ္မ်ား မသိဘဲနီဖို႔မဟုတ္ပါ။ ဗမာကဗ်ာကိုပင္လွ်င္ (ရခိုင္ကဗ်ာ) ေခါင္းစဥ္တပ္ျခင္း တနည္းအားျဖင့္ (ကၽြန္ဇတ္သြင္းျခင္း) မွာ ကေကာင္းရွက္ဖို႔ေကာင္းေသာ အလုပ္ျဖစ္ပါသည္။ ရခိုင္ခံဖို႔ေတာင္ မေကာင္းပါယာ။

အခ်ဳပ္ဆိုရလွ်င္ ရခိုင္သားေလာကတြင္ (ဆီဆြတ္) ကေကာင္းမ်ားပါသည္။ (ဆီဆြတ္) ဟု ဆိုရာတြင္ ေျမာက္ပိုင္းေတာင္ပိုင္း မခဲြျခားပါ။ ေျမာက္ပိုင္းသားက ပိုဆီဆြတ္ပါသည္။ စစ္ေတြမဂၢဇိန္းမွာ စစ္ေတြသား (ေျမာက္ပိုင္းသား) ထုတ္ မဂၢဇိန္းျဖစ္ပါသည္။ ဤသည္ကို ေျမာက္ပိုင္းသား ေတာင္းပိုင္းသားခဲြသည္ဟုမျမင္ဘဲ (အဟုတ္ကို အဟုတ္အတိုင္း) (အပုပ္ကို အပုပ္အတိုင္း) (အယုတ္ကို အယုတ္အတိုင္း) ယထာဘုတက်က် ခဲြျခမ္းဖို႔လိုပါလိမ့္မည္။ မည္သည့္သူကို နာစီ။ မည္သည့္သူကို သာစီ။ ေ၀ဖန္ျခင္းမဟုတ္ပါ။ လူငယ္ေခ်တိမ်ိဳးမတုန္းေအာင္ ကယ္တင္လိုရင္းျဖစ္ပါသည္။

(ရခိုင္ေပါင္းကူး)

မွတ္ခ်က္။ ။ေအာက္ပါ Link ကကူးယူေဖာ္ၿပထားပါသည္။
http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=773

ကၽြႏု္ပ္ရို ့ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးတြင္ ရကၡိဳင္ဘာသာစကား သီးျခားဟိ၏။ စာပီတြင္ ေခတ္အေလ်ာက္ အမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာင္းလဲမွဳ အနည္းနန္ ့အမ်ား ဟိႏိုင္ေသာ္လည္း၊ ရကၡိဳင္ဘာသာစကားမွာ ေဒနိထိ အခိုင္အမာဟိေသး၏။ မိမိ၏ဘာသာစကားကို ထိန္းသိမ္းရေကာင္းမွန္းမသိဘဲ ဘာသာစကားစည္းေဖာက္နီၾကေသာ ရကၡိဳင္တခ်ဳိ ့ဟိစီကာမူ ကိုယ့္ရကၡိဳင္ဘာသာစကား မပ်က္ျပားရေအာင္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္နီၾကေသာ ရကၡိဳင္အမ်ားအျပားဟိၾက၏။ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ရာတြင္ နည္းလမ္း ႏွစ္မ်ဳိးႏွစ္စားဟိ၏။ ေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းနန္ ့ရီြးသားမွဳနည္းလမ္းျဖစ္၏။စာရီြးသားမွဳအေလ့အလာ မဟိၾကသူမ်ားအဖို ့ ေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းကို သံုးႏုိင္၏။

စကားေျပာဆိုၾကရာတြင္ မိမိရို ့ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္းေျပာဆိုၾကရာ၌ ကိုယ့္ရကၡိဳင္စကားကိုသာ ေျပာဆိုသံုးႏွဳန္းၾကျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊ မိသားစုအတြင္း သားသမီး ျမီးျမစ္မ်ား မိမိရို ့အိမ္အသီးသီးတြင္ ကိုယ့္ရကၡိဳင္ဘာသာစကားကိုသာ ေျပာဆိုသံုးႏွဳန္းၾကစီျပီး မ်ဳိးရိုးစိုင္ဆက္ လက္ဆင့္ကမ္းျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း ထိန္းသိမ္းၾကအပ္ေပ၏။အဂၤလိပ္နန္ ့တိြလွ်င္ အဂၤလိပ္စကား၊ ျမန္မာနန္ ့တိြလွ်င္ ျမန္မာစကားေျပာသည္မွာ အေရးမဟုတ္ေသာ္လည္း မိမိရို ့ရကၡိဳင္အခ်င္းခ်င္းတိြလွ်င္ ရကၡိဳင္စကားကိုသာေျပာဆိုၾကရန္ကား အေရးဟုတ္လွေခ်၏။ ယင္းေၾကာင့္ အထူးသျဖင့္ ျပည္မေရာက္ ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးမ်ားအဖို ့ေဆာင္ပုဒ္တစ္ခုပင္ ျဖစ္လာနီေခ်ျပီ။ ယင္းေဆာင္ပုဒ္ကား " ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္း ရကၡိဳင္စကားေျပာျခင္းျဖင့္ ဂုဏ္ယူပါ " ဟူ၍ျဖစ္၏။ဤေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းျဖင့္ ထိန္းသိမ္းၾကသည့္အျပင္ ရကၡိဳင္အမ်ဳိးသားစာရီြးဆရာမ်ားက မိမိရို ့ရကၡိဳင္ဘာသာစကား မေပ်ာက္ကြယ္ေရးအတြက္ ေဒနိ ရကၡိဳင္စကားေျပာကိုအျခီခံသည့္ ရကၡိဳင္စာပီသစ္ကိုရီြးသားယင္း ထိန္းသိမ္းနီၾက၏။ ရီြးသားမွဳနည္းလမ္းျဖင့္ ထိန္းသိမ္းနီၾကျခင္းျဖစ္၏။

ရကၡိဳင္ဘာသာစကားနန္ ့ရကၡိဳင္စာပီအတြက္ အေရးပါလွ၏။သို ့ရာတြင္ ယင္းသို ့ရကၡိဳင္စကားေျပာကိုအျခီခံျပီး ရကၡိဳင္စာပီသစ္ကိုရီြးသားနီၾကရာ၌ စာလံုးေပါင္းမ်ားမတည္ျငိမ္၊ မညီညြတ္ျဖစ္နီၾကသည္ကေတာ့ အမ်ားအျပားျဖစ္ေပၚလ်က္ဟိ၏။ တစ္ေယာက္တည္းရီြးေသာေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္နန္ ့ပင္ စာလံုးေပါင္းမ်ား ရွိေနာက္ကြဲလြဲနီၾကေသး၏။ မမွားသင့္ေသာစာလံုးေပါင္းမ်ားပင္ မွားယြင္းနီၾက၏။ အယ္ဒီတာမ်ားအဖို ့အယ္ဒီတာပီသစြာ တာဝန္ယူတည္းျဖတ္ရန္ လိုအပ္နီေပ၏။ အမုန္းမခံလို၊ ပဋိပကၡ မပြားလို၍ အမွန္အကန္မတည္းျဖတ္လွ်င္ အယ္ဒီတာမဟုတ္ေတာ့ေခ်။ မဂၢဇင္းအယ္ဒီတာစာရင္းတြင္ ပါဝင္ျပီး " ငါအယ္ဒီတာ " ဟု အမည္ခံေကာင္းရံုမွ်ျဖစ္ျပီး၊ ရကၡိဳင္စာလံုးေပါင္းနန္ ့ရကၡိဳင္စာပီတည္ျငိမ္တိုးတက္ေရးကို ျဖစ္ေပၚစီႏိုင္မည္မဟုတ္ေပ။ေလာေလာဆယ္ ရကၡိဳင္စာပီသစ္ပဏာမကာလတြင္ စာလံုးေပါင္းမတည္မျငိမ္ျဖစ္နီၾကေသးသည္မွာ သဘာဝေတာ့က်၏။

သို ့ေသာ္ဤပဏာမကာလသည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကန္ ့ၾကာနီသင့္သည္ေတာ့မဟုတ္။ ဤပဏာမကာလ၌ အခ်င္းခ်င္းလံုးေထြးပတ္လည္ျဖစ္နီၾကရန္လည္း မသင့္။ ဤပဏာမကာလကို ေက်ာ္လြန္ျပီး မတည္ျငိမ္မွဳကို တည္ျငိမ္မွဳျဖင့္ အစားထိုးႏိုင္ၾကရေပမည္။ အမွန္စင္စစ္ စာလံုးေပါင္းသတ္ပံု တည္ျငိမ္ညီညြတ္လာၾကျပီးမွ ရကၡိဳင္စာပီ ခန္ ့ညားလာေပမည္။သို ့ျဖစ္ရာ ... ရကၡိဳင္္စာလံုးေပါင္းတည္ျငိမ္ျပီး၊ ရကၡိဳင္စာပီတိုးတက္ေရးအတြက္ ရကၡိဳင္စာရီြးဆရာမ်ားနန္ ့အယ္ဒီတာမ်ားသည္ တက္ညီလက္ညီေလွာ္ခတ္လားၾကသင့္၏။ ရကၡိဳင္စာလံုးေပါင္းတည္ျငိမ္ေရး၊ ရကၡိဳင္စာပီတိုးတက္ခန္ ့ညားလာေရးအတြက္နန္ ့ ပုဂၢဳိလ္ေရးမဖက္ဘဲ ရိုးသားေသာေစတနာျဖင့္ ကၽြႏု္ပ္ ဤသို ့အၾကံျပဳလိုပါ၏။တစ္ယူသန္မာနမထားၾကဘဲေတြးဆ၊ လက္ခံက်င့္သံုးႏိုင္ၾကရန္လည္း ေမွ်ာ္လင့္ပါ၏။

၁။ ။တည္ၿငိမ္ၿပီးသား စာလံုးေပါင္းႏွင့္ အမ်ားလက္ခံၿပီးသား စာလံုးေပါင္းကို ယင္းအတိုင္းပင္ စာလံုးေပါင္းၾကပါ။

ဥပမာ -ငါကား ( ငါဂါး ) မျဖစ္သင့္။
သူက ( သူဂ ) မျဖစ္သင့္။
မလာေတာ့ ( မလာေဂ့၊ မလာကဲ့ ) မျဖစ္သင့္။
လာကတ္ ( လာဂတ္၊ လာကပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ကဗ်ာ ( ကပ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
ျမင္လာေရ ( ျမင္လွာေရ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့မွာ ( ငါ့မာ ) မျဖစ္သင့္။မွာသည္ တည္ျငိမ္ၿပီးသားျဖစ္၏။
သိေရလတ္ ( သိေရလပ္၊ သိေရလွပ္၊ သိေရဟတ္ ) မျဖစ္သင့္။
နန္ ့ ( နင့္၊ နာင့္ ) မျဖစ္သင့္။
လာလတ္နန္း ( လာလတ္နမ္း၊ လာလတ္ေႏွာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ေအခ်င့္ ( ဧယွင့္၊ ဧသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
ေဒခ်င့္ ( ေဒဟင့္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေပ့စီ ( ဟိပတ္စီ၊ ဟိဗတ္စီ ) မျဖစ္သင့္။
ရီႊေလာင္ပြန္း ( ေသၽြေလာင္ပြန္း ) မျဖစ္သင့္။
ရႊီ ( သတ္ပံုမွန္ ) ကို အသံမွန္ထြက္ၾကရန္သာ ၾကိဳးစားသင့္၏။
ငါ့စြာ ( ငါ့ေစာ္ ) မျဖစ္သင့္။
စားဗ်ယ္ ( စားဗ်လ္၊ စားပ်ယ္ ) မျဖစ္သင့္။
အိပ္ပနာ ( အိပ္ဗနာ၊ အိပ္ပဏာ ) မျဖစ္သင့္။
ေထြနိက ( ေဟြနိက ) မျဖစ္သင့္။
ငါ၏ ( ငါအဲ့၊ ငါယဲ့၊ ငါအယ့္ ) မျဖစ္သင့္။
၂။ ။ရကၡိဳင္စကားကို အမွန္တကယ္ကိုယ္စားျပဳၿပီး စာလံုးေပါင္းၾကပါ။

ဥပမာ -စာရီြးေရ ( စာရီးေရ ) မျဖစ္သင့္။ ' စာရီးေရ ' လို ့မေျပာၾကပါ။ရီြတြက္၊ ရီြေရ ( ရီတြက္၊ ရီေရ ) မျဖစ္သင့္။ ဤသို ့မေျပာၾကပါ။မသီးသိ ( မသီးသီး ) မျဖစ္သင့္။ ' မသီးသီး ' လို ့မေျပာၾကပါ။ျမင္လာေရ ( ျမင္လွာေရ ) မျဖစ္သင့္။ ' ျမင္လွာေရ ' လို ့မေျပာၾကပါ။ၾကပ္ၾကပ္မတ္မတ္ ( က်ပ္က်ပ္မတ္မတ္ ) မျဖစ္သင့္။

၃။ ။ရကိၡဳင္စကားကို အမွန္တကယ္ကိုယ္စားျပဳႏိုင္ေအာင္ တခ်ဳိ ့စာလံုးေပါင္းမ်ားကို သင့္ေတာ္သလိုေျပာင္းလဲပါ။

ဥပမာ -က်ည္ေတာက္ ( က်ဳိင္ေတာက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
က်ည္ေပြ ့ ( က်မိြ ) (ေျပာင္းသင့္ )
က်ဥ္းေျမာင္း ( က်ဳိင္းေျမာင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ကၽြမ္းစိုက္ ( ဂၽြမ္းစိုက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေခါင္းခဲေရ ( ေဂါင္းခဲေရ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေခါင္းေဆာင္ ( ေဂါင္းေဆာင္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အဘ ( အဖ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အဘိုး ( အဖိုး ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ရင္ဘတ္ ( ရင္ဖတ္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
စနီေထာင့္( စနီေဒါင့္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
တုတ္( ဒုတ္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အာရွ ( အာသွ် ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ၿဗိတိသွ် ( ၿဗိတိသွ် ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ရွစ္ေသာင္း ( သွ်စ္ေသာင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေမာင္ရွင္ ( ေမာင္သွ်င္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အရွင္ဘုရား ( အသွ်င္ဘုရား ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေက်းဇူးရွင္ ( ေက်းဇူးသွ်င္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ဆံုးရွံဳး၊ ရွင္းလင္း ( ဆံုးယွံဳး၊ ယွင္းလင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
သန္ ့ရွင္း၊ ေရွာင္ၾကဥ္ ( သန္ ့ယွင္း၊ ေယွာင္ၾကည္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အလွ်င္း၊ ရွမ္းျပည္ ( အယွင္း၊ သွ်မ္းျပည္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ပေစာင္၊ ပေဇာင္ ( ဘေဇာင္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
မီးရွိန္ ( မီးယွိန္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
လွဳပ္ရွား ( လွဳပ္ရွား )( သို ့ေသာ္ ' ထင္ရွား ' တြင္ ' ရွား ' မွာ ရကၡိဳင္သံသီးျခား ဟိ၍ ေျပာင္းရန္မလိုပါ။ )ရွဴရွိဳက္ ( ယွဴယွိဳက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )( သို ့ေသာ္ ' ၾကည့္ရွဳ ' ရာတြင္ ' ရွဳ ' မွာ ရကိၡဳင္သံ သီးျခားဟိ၍ ေျပာင္းရန္ မလိုပါ။ )

၄။ ။ရကၡိဳင္စကားကို ကိုယ္စားျပဳသင့္သည္ဆိုေသာ္လည္း စကားသံအစြန္းေရာက္မွဳကို ေယွာင္ရွားၾကပါ။

သူက ( သူဂ ) မျဖစ္သင့္။
သိေက ( သိေဂ ) မျဖစ္သင့္။
မလာေက့ ( မလာေဂ့ ) မျဖစ္သင့္။
လာကတ္ ( လာဂတ္ ) မျဖစ္သင့္။
လားလီကတ္ဖိ ( လလိဂတ္ဖိ ) မျဖစ္သင့္။
စားျပန္ေရ၊ က်ဳိင္ျပတ္ ( စားျဗန္ေရ၊ က်ဳိင္ျဗတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေကာင္းေကာင္း ( ကေကာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ေနာင္းေနာင္း ( နေနာင္း ) မျဖစ္သင့္။
သင့္သင့္တင့္တင့္ ( သသင့္တတင့္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပံဳးျပံဳးေခ် ( ပျပံဳးေခ် ) မျဖစ္သင့္။
တက္လားခေရ ( တက္လခေရ ) မျဖစ္သင့္။
လုပ္ပစ္လိုက္ေတ ( လုပ္ကလိုက္ေတ ) မျဖစ္သင့္။
ေယေက၊ ေယဇူးနန္ ့ ( ယေက၊ ယဇူးနန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ယင္းခ်င့္၊ ယင္းပိုင္ ( ယခ်င့္၊ ယပိုင္ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့ပါးကို ( ငါ့ဗားကို၊ ငါ့ဘားကို၊ ငါ့ဘက္ကို ) မျဖစ္သင့္။
အေဂါင့္ ( အဂင့္ ) မျဖစ္သင့္။ေခတ္သစ္ ( ခိုက္သစ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေသတၱာ ( တစ္တာ၊ သိုက္တာ ) မျဖစ္သင့္။
ခါးေတာင္းက်ဳိက္ ( ခေဒါင္းက်ိတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ခါးၾကိဳး ( ခၾကိဳး ) မျဖစ္သင့္။
ခါးေစာင္း ( ခေဇာင္း ) မျဖစ္သင့္။
နီရာ၊ နားရြက္ ( နရာ၊ နရြက္ ) မျဖစ္သင့္။
ႏွာေခါင္း၊ နားေတာင္း ( နေခါင္း၊ နေတာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ငါရို ့၊ အတူတူ ( ငရို ့၊ အတူဒူ ) မျဖစ္သင့္။
စိေက၊ ကစပ္၊ ပစပ္ ( စေက၊ ကဇပ္၊ ပစပ္ ) မျဖစ္သင့္၊၊
စားခီ၊ ဇီးယို ( စစီ၊ ဇယို ) မျဖစ္သင့္။
ပုစြန္၊ ပုဝါ ( ပဇြန္၊ ပဝါ ) မျဖစ္သင့္။
စာတီ ( ဇာတီ ) မျဖစ္သင့္။
အားရပါးရ ( အားရဗရ ) မျဖစ္သင့္။
မင္းကိုေတာ့ခါ ( မင္းကိုေဒါ့ခါ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာႏွစ္ႏွစ္လဲ ( ဇာႏွႏွစ္လဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာမဟုတ္စြာ ( ဇာမေဟာက္စြာ ) မျဖစ္သင့္။
ဖားျပဳတ္ ( ဖျပဳတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေျပာင္းျပန္ ( ေျဗာင္းျဗန္ ) မျဖစ္သင့္။
မသိကာ ( မသိဂါ ) မျဖစ္သင့္။
စြဲစြဲၿမဲၿမဲ ( စဇြဲမၿမဲ ) မျဖစ္သင့္။

၅။ ။နာသိကသံ၌ သတ္ပံုမွန္ၾကပါ။

စနီနိ ( စနိန္နိန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ရီြးနီေရ ( ရီြးနိန္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
နီရာ ( နိန္ရာ ) မျဖစ္သင့္။
နိဒါန္း ( နိန္ ့ဒါန္း ) မျဖစ္သင့္။
ညီညြတ္ ( ညိန္ညြတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေအာက္မိေရ ( ေအာက္မိမ့္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
အနီအထား ( အနိန္အထား ) မျဖစ္သင့္။
မီးျမန္း ( မိန္းျမန္း ) မျဖစ္သင့္။
အမိ၊ အမွီ ( အမိန္ ့၊ အမွိန္ ) မျဖစ္သင့္။
မီြးရာပါ၊ ျမီျပင္ ( မွိန္းရာပါ၊ ၿမိန္ျပင္ ) မျဖစ္သင့္။
မလာသိ ( မလာသိန္ ့၊ မလာသိမ့္ ) မျဖစ္သင့္။
ၾကက္သီးထ ( ၾကက္သိန္းထ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေရ၊ လက္ဟိ ( ဟိန္ ့ေရ၊ လက္ဟိန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ျငိေရ ( ျငိန္ ့ေရ ) မျဖစ္သင့္။
ညီးေရ ( ညိန္းေရ ) မျဖစ္သင့္။

၆။ ။အစြန္းေရာက္သတ္ပံုကို ေရွာင္ၾကပါ။

ငါရို ့ ( ၿငိဳ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ေအခ်င့္ ( ဧယွင့္၊ ဧသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
အားလံုး ( အားႏံုး၊ အားႏူး ) မျဖစ္သင့္။
ေဟာေရ ( ေဝွါေရ ) မျဖစ္သင့္။
ေရွာက္သီး ( ေျပာက္သီး ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွင္သန္ ( ၾဟင္သန္ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကိၡဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ထင္ရွား ( ထင္ၾဟား ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ၾကည့္ရွဳ ( ေၾက ့ရွဳ၊ ၾကည့္ၾဟဳ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွားျဂိဳ ( ၾဟားျဂိဳ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွားစီး ( ၾဟားစီး ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
သိေရမလား ( သိေရမနား ) မျဖစ္သင့္။
ျဖစ္ထြန္း ( ၿဗိဳက္ထြန္း ) မျဖစ္သင့္။
စစ္ေတြ ( စိုက္တြယ္ ) မျဖစ္သင့္။
ကိုင္တြယ္၊ လူငယ္ ( ကိုင္ေတြ၊ လူေင ) မျဖစ္သင့္။
ဆက္သြယ္၊ သြယ္တန္း ( ဆက္ေသြ၊ ေသြတန္း ) မျဖစ္သင့္။
တည္ဟိ၊ အၾကပ္အတည္း ( ေတဟိ၊ အၾကပ္အေတး ) မျဖစ္သင့္။
အဖြဲ ့အစည္း၊ အစည္းအေဝး ( အဖြဲ ့အေစး၊ အေစးအေဝး ) မျဖစ္သင့္။
ပစၥည္း၊ အရည္အျခင္း ( ပေစၥး၊ အေရအျခင္း ) မျဖစ္သင့္။
လူတန္းစား၊ က်န္းမာပါစီ ( လူတန္းဇား၊ က်န္းမာပါဇီ ) မျဖစ္သင့္။
တိုင္ပင္၊ မသိဘဲ ( တိုင္ဗင္၊ မသိဗဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဘူးသီး၊ ေက်ာက္လွီကား ( ဘသီး၊ ေက်ာက္လွဂါး ) မျဖစ္သင့္။
လာျပန္ေရ၊ လယ္ျပင္ ( လာျဗန္ေရ၊ လယ္ျဗင္ ) မျဖစ္သင့္။

၇။ ။ေလာင္းရိပ္မိသတ္ပံုကို ေရွာင္ပါ။

ကိုင္ ( ကဲ ) မျဖစ္သင့္။
ေအး ( အဲ ) မျဖစ္သင့္။
အဂု ( အခု ) မျဖစ္သင့္။
အင္း ( အိင္၊ အိင္း ) မျဖစ္သင့္။
လံုးရီြ ( လံုးရီ ) မျဖစ္သင့္။
ငါလည္းဝမ္းနည္း ( ငါလဲဝမ္းနဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာလိုခ်င္လဲ ( ဇာလိုခ်င္လည္း ) မျဖစ္သင့္။
တည္ထြင္၊ ၾကိတ္မွန္ရြက္ ( တီထြင္၊ က်ိတ္မွန္ရြက္ ) မျဖစ္သင့္။
နက္ျဖန္၊ အယင္က ( နက္ဖန္၊ အရင္က ) မျဖစ္သင့္။
ၾကပ္ခိုး၊ ေၾကာရိုး ( က်ပ္ခိုး၊ ေက်ာရိုး ) မျဖစ္သင့္။
ၾကက္သေရ၊ မ်က္ႏွာၾကက္ ( က်က္သေရ၊ မ်က္ႏွာက်က္ ) မျဖစ္သင့္။
ေျခာင္းဆိုး၊ လိုင္ေျခာင္း ( ေခ်ာင္းဆိုး၊ လည္ေခ်ာင္း ) မျဖစ္သင့္။
အိမ္ေမွ်ာင္၊ အင္တန္ ( အိမ္ေျမွင္၊ အင္မတန္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေရ၊ အရွိဖက္ ( ယွိေရ၊ အယွိဖက္ ) မျဖစ္သင့္။
အပ်င္းခို ( အပယင္းခို ) မျဖစ္သင့္။
အရည္အျခင္း ( အရည္အခ်င္း ) မျဖစ္သင့္။
ရုပ္ထု ( ရုပ္တု ) မျဖစ္သင့္။
သူ ့ခမာ ( သူ ့ခမ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
သက္ဆိုးရွည္ ( သက္ဇိုးရွည္ ) မျဖစ္သင့္။
လားယူၿခီ ( လားယူခီ ) မျဖစ္သင့္။ ( ' သြားယူေခ် ' ကိုဘာသာျပန္ျခင္းျဖစ္၏။ )
ခြဲပီးပါေမ ( ခြဲပီးပါ့မယ္ ) မျဖစ္သင့္။

၈။ ။တရားေသအယူအဆကို ေရွာင္ပါ။

အေျဖ၊ ေသခ်ာ၊ ေရရာ ( အၿဖီ၊ သီခ်ာ၊ ရီရာ ) မျဖစ္သင့္။
ရိုေသ၊ ေျပျပစ္ ( ရုိသီ၊ ၿပီျပစ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေတြးေတာ၊ ေကြ ့ေကာက္ ( တီြးေတာ၊ ကိြေကာက္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပည္ပန္းညို၊ ေဇာေခၽြး ( ၿပီပန္းညို၊ ေဇာခၽြီး ) မျဖစ္သင့္။
အေရးၾကီးေရ ( အရီးၾကီးေရ ) မျဖစ္သင့္။
အေထြေထြ၊ ေဖြးေဖြးျဖဴ ( အထီြထီြ၊ ဖီြးဖီြးျဖဴ ) မျဖစ္သင့္။
ေအနိ၊ ေပ်ာ္မိြ၊ တိြၾကံဳ ( ဧနိ ့၊ ေပ်ာ္မိြ ့၊ တိြ ့ၾကံဳ ) မျဖစ္သင့္။
ရေသ့၊ ျခေသၤ့ ( ရသိ၊ ျခသၤ ိ ) မျဖစ္သင့္။
ဗရဗေရ ( ဗရဗရီ ) မျဖစ္သင့္။သီးသီးေရ ( သီးသိေရ ) မျဖစ္သင့္။

၉။ ။ေခတ္ေနာက္ျပန္ဆြဲသတ္ပံုကို ေရွာင္ပါ။

ဆရာ ( ၾဆာ ) မျဖစ္သင့္။
လားကတ္ေတ၊ လတ္တေလာ ( လားကေတၱ၊ လတၱေလာ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့ပါးက ( ငါ့ဗကၠ ) မျဖစ္သင့္။
ဆံုးမ ( ဆုမၼ ) မျဖစ္သင့္။
ဦးဝါယမ ( ဥဴးဝါယမ ) မျဖစ္သင့္။
ရခိုင္ၿမီ၌ ( ရခိုင္ၿမီႏွိဳက္ ) မျဖစ္သင့္။
မိမ ( မိမၼ ) မျဖစ္သင့္။

၁၀။ ။မမွားသင့္ေသာသတ္ပံုကို မမွားပါစီႏွင့္။

ကတိပီး ( ဂတိပီး ) မျဖစ္သင့္။
သာကီဝင္ ( သာဂီဝင္ ) မျဖစ္သင့္။
ကႏ ၱာရ ( ဂႏ ၱာရ ) မျဖစ္သင့္။
ကန္ေဘာင္ ( ကံေဘာင္ ) မျဖစ္သင့္။
က်ပ္တည္း ( က်တ္တည္း ) မျဖစ္သင့္။
ကမ္းေထာင့္ ( ကမ္းေထာင္း ) မျဖစ္သင့္။
က်င္းပ ( က်င့္ပ ) မျဖစ္သင့္။
လွ်ဳိ ့ဝွက္ ( ခ်ဳိ ့ဝွက္ ) မျဖစ္သင့္။
ေလွ်ာ့ေပါ့ ( ေခ်ာ့ေပါ့ ) မျဖစ္သင့္။
နာမည္ ( နာေမ ) မျဖစ္သင့္။
ဘယ္ၿခီဘယ္လက္ ( ေဘၿခီေဘလက္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟေရ ( ဟွေရ ) မျဖစ္သင့္။
အနာထပိဏ္ ( အနာထာပိဏ္ ) မျဖစ္သင့္။
ဥပုသ္ ( ဥပုဒ္ ) မျဖစ္သင့္။
ငုပ္လွ်ဳိး ( ငုတ္လွ်ဳိး ) မျဖစ္သင့္။
စ်ီးသည္ ( စ်ီးသယ္ ) မျဖစ္သင့္။
ပိုက္သည္ရပ္ ( ပိုက္သယ္ရပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ဗ်ည္း ( ဗ်ဥ္း ) မျဖစ္သင့္။
နန္းရာကုန္း ( နန္ ့ရာကုန္း ) မျဖစ္သင့္။
ေျမာက္ဦး ( ေျမာက္ဥ ) မျဖစ္သင့္။
ျမင္သရိြ ( ျမင္သရိ ) မျဖစ္သင့္။
ေယဘုယ် ( ေယဘူယ ) မျဖစ္သင့္။
လွိဳင္းဂယက္ ( လိွဳင္းကယက္ ) မျဖစ္သင့္။
လိုဏ္ဂူ ( လွိဳင္ဂူ ) မျဖစ္သင့္။
ေဝးပစ္ ( ဝဲပစ္ ) မျဖစ္သင့္။
သေဘာ ( သေဗာ ) မျဖစ္သင့္။
သေဘၤာ ( သင္းေဘာ ) မျဖစ္သင့္။
သၾကၤန္ ( သင္းၾကန္ ) မျဖစ္သင့္။
သန္မာ ( သံမာ ) မျဖစ္သင့္။
အသည္း၊ သည္းခံ ( အသဲ၊ သဲခံ ) မျဖစ္သင့္။
ေလာင္းျမွပ္ေတ ( ေလာင္းျမဳတ္ေတ ) မျဖစ္သင့္။
ဦးေသွ်ာင္ ( ဥေသွ်ာင္ ) မျဖစ္သင့္။

၁၁။ ။အခက္ထက္ အလြယ္ကို ရႏိုင္သမွ် ဦးစားပီးပါ။

ကေလေခ် ( ကေလေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
ေမာင္ေခ် ( ေမာင္ေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
အခင္ေခ် ( အခင္ေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
အေခ် ( အေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
ယင္းခ်င့္ ( ယင္းသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
ေခ်ာင္ေရ ( ေသွ်ာင္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
ခ်ခ်ားသီး ( သွ်သွ်ားသီး၊ သွ်ီသွ်ားသီး၊ သွ်စ္သွ်ားသီး ) မျဖစ္သင့္။
ပန္းခ်ားပြင့္ ( ပန္းသွ်ားပြင့္ ) မျဖစ္သင့္။
တိုးခ်ိတိုးခ်ဳိ ( တိုးသွ်ိတိုးသွ်ဳိ ) မျဖစ္သင့္။
ငပိခ်ာ ( ငပိသွ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
မယားခ်ာ ( မယားသွ်ာ ) မျဖစ္သင့္။

၁၂။ ။အဆန္းထြင္မွဳမလြန္ကဲပါႏွင့္။

ဂ်င္လိပ္ ( ဇင္လိပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ၏ ( ငါအဲ့၊ ငါအယ့္၊ ငါဧဲ့ ) မျဖစ္သင့္။
ထင္ရွား ( ထင္သွ်ား ) မျဖစ္သင့္။
လာဖို ့မလား ( လာဖို ့မနား ) မျဖစ္သင့္။
ထိုနိက ( ေဟြနိက ) မျဖစ္သင့္။
သိေရလတ္ ( သိေရဟတ္၊ သိေရလွပ္ ) မျဖစ္သင့္။
တခါေလာက္ ( တစ္ခါေလွာက္ ) မျဖစ္သင့္။
ႏွစ္သက္ ( ႏွိပ္သက္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပည့္မွရာ ( ျပည့္မာ့ရာ ) မျဖစ္သင့္။
နပ်ဳိးဖက္ ( နတ္ပ်ဳိးဖက္ ) မျဖစ္သင့္။
ေဒခ်င့္ ( ေဒဟင့္ ) မျဖစ္သင့္။
တံခါး ( တန္ခါး ) မျဖစ္သင့္။
ယွဥ္ၿပိဳင္ ( ယွိဥ္ၿပိဳင္ ) မျဖစ္သင့္။
မအ,ေအာင္ ( မအာ့ေအာင္ ) မျဖစ္သင့္။
မိမ ( မမာ့ ) မျဖစ္သင့္။
ဝီးေရ ( ဝီြးေရ ) မျဖစ္သင့္။

၁၃။ ။ပါဠိကို ပါဠိသေဘာမပ်က္ပါစီႏွင့္။

ပညာ ( ပိုင္ညာ ) မျဖစ္သင့္။
အဓမၼ ( အားဓမ ) မျဖစ္သင့္။
( စိုင္းစား၊ အစိုင္အလာ၊ ယိုင္ေက်း၊ ခ်ဳိင္ေပါင္၊ ၾကိဳးခ်ဳိင္ေရ ) မွာေတာ့ ပါဠိႏွင့္မဆိုင္၍ သံမွန္ျဖစ္ေအာင္ ဤသို ့ပင္ ေျပာင္းရီြးသင့္ၾကပါသည္။

..................

သႏ ၱာေမာင္ေမာင္


မွတ္ခ်က္။ ။ ဤေဆာင္းပါးပါ ေဖာ္ျပခ်က္မ်ားသည္ ေဆာင္းပါးရွင္၏ အာေဘာ္မ်ားသာ ျဖစ္ပါသည္။စာတည္းအဖြဲ ့ဤစာကို ေအာင္တံခြန္ဝံသရကၡိတ မဂၢဇင္း၊ အတြဲ ( ၁ )၊ အမွတ္ ( ၃ )၊ ၂၀၀၈၊ ဇန္နဝါရီလ ထုတ္မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္ ။ရကၡိဳင့္စာပီ တိုးတက္ထြန္းကားပါစီ။


http://zinyaw17.blogspot.com/2009/05/blog-post_02.html

တနိ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းႏွင့္ အကၽြန္သည္ ေဘာင္းဒြတ္သားစု ႐ြာလယ္ခြဆံုအနားဟိ စင္တြင္ထိုင္နီကတ္ပါသည္။ ယင္းစဥ္ အသက္ ၇၀ ပတ္ဝန္းက်င္၌ဟိမည့္ ဝါႀကီးတေယာက္သည္ လမ္းမွလားယင္း စင္႐ွိသို႔ေရာက္ေသာအခါ တန္႔လိုက္ၿပီး တခုခုမီးလိုဟန္ႏွင့္ အကၽြန္႐ို႕ကိုၾကည့္နီပါသည္။ ဝါႀကီးအမူအရာကို အရိပ္က်ေသာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက အကၽြန္႔လက္ဦးစြာပင္။
“ဇာမီးခ်င္ပါေလ့ အဘိုး”ဟုမီးလိုက္ပါသည္။ ထိုအခါဝါႀကီးလည္း အကၽြန္႐ို႕အနားသို႔ကပ္လာကာ။
“ပြဲစား ေစာသာေက်ာ္အိမ္ဇာနားမွာလဲေဝ”ဟုမီးပါသည္။ ပြဲစားေစာသာေက်ာ္မာ အကၽြန္႐ို႕႐ြာ၌ လူသိမ်ား လူသိမ်ားသူတဦးျဖစ္သည့္အေလွ်ာက္ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက ခ်က္ခ်င္းပင္။
“အဘုိး၊ ေဒလမ္းတည့္တည့္လားပါလီ။ ယွိက ခြဆံုကိုေရာက္ေတခါ အယွိဘက္ကိုေကြ႔ပါ။ လက်္ာဘက္ႏွစ္ေဆာင္ျခာ သံုးေဆာင္တက္ သံျဖဴမိုးလို႔အိမ္ပါ။” ဟုသြက္လက္စြာညႊန္လိုက္၏။ ယင္းအခါ ဝါႀကီးမာ နားမလည္ဟန္ႏွင့္ မ်က္ေမွာင္ကုတ္လားၿပီး။
“ဇာေဝ၊ ယွိကခြဆံု အယွိဘက္၊ ဇာအယွိဘက္လဲ”
“ဟုတ္ပါေရ အဘိုး၊ ႐ွိကခြဆံု အ႐ွိဘက္ကို ေကြ႔ၿပီးေက၊ သံုးအိမ္အတက္မာ”
“ေဒသူက ယွိကခြဆံု အယွိဘက္လို႔ေျပာနိန္လို႔” ဟုေျပာကာ ပြဲစား ေစာသာေက်ာ္၏အိမ္ဘက္သို႔ ထြက္လားလီပါသည္။




အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းမွာ မက်ီမနပ္ႏွင့္ “ဝါႀကီး၊ လူကိုလည္းမီးသိယင့္ အျပစ္လည္းတင္သိယင့္၊ မိတၱဗလဋီကာကို မသင္ဖူးခယွိဖို႔”
“ဟား ဟား ဟား” ရယ္လိုက္သူမာ အကၽြန္ပင္ျဖစ္၏။ သူ႔စကားကိုသေလာက်၍ မဟုတ္ပါ။ ဝါႀကီး၏ နားမလည္ဟန္ျဖင့္ ထပ္ဆင့္မီးလိုက္ေသာ မီးခြန္းကိုတြက္မိ၍ျဖစ္သည္။

အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက “ယွိကခြဆံု၊ အယွိဘက္” ဟူ၍ေျပာသည္ကို ဝါႀကီးနားလည္ဟန္မတူေပ။ အကၽြန္က “႐ွိခြဆံုပါ” ဟူ၍ “ရ”သံပီပီႏွင့္ေျပာလိုက္မွသာ ဝါႀကီးနားလည္လားဟန္တူပါသည္။

အမွန္စင္စစ္ ဝါႀကီးမမွား၊ အကၽြန္သူငယ္ခ်င္းမွားျခင္းသာျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္စကားတြင္ “အယွိဘက္” ဟူ၍ “ယ”သံႏွင့္ေျပာေလ့မဟိ။ “အ႐ွိဘက္”ဟူ၍သာ “ရ” သံႏွင့္ ျပတ္သားစြာ ေျပာေပသည္။ ယင္းေၾကာင့္အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက “အ႐ွိဘက္” ကို “ယ”သံႏွင့္ “အယွိဘက္”ဟုေျပာလိုက္ေသာအခါ ဝါႀကီးနားတြင္ ထြီးလားျခင္းျဖစ္ေပသည္။ ဝါႀကီး၏ ရခိုင္စကားအဘိဓာတ္ထဲတြင္ “အယွိဘက္”ဟူေသာ စကားလံုး ပါလိမ့္မည္မဟုတ္ေပ။ ထိုေၾကာင့္ အဂၤလိပ္တေယာက္သည္ ႏိုင္ငံျခားသားတဦးက မပီမသႏွင့္ ေျပာလွာေသာအဂၤလိပ္စကားကို နားမလည္သကဲ့သို႔ ဝါႀကီးသည္လည္း ရခိုင္သံမပီကလာႏွင့္ ေျပာလွာေသာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္း၏ စကားကို ျဖဳတ္ခ်င္းနားမလည္ေပ။

ဤသို႔လွ်င္ ယခုေခတ္ရခိုင္လူငယ္မ်ား၏ စကားမ်ားသည္ တစ္စတစ္စႏွင့္ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားလာကုန္၏။ အမ်ားအားျဖင့္ကား ၿမိဳ႕မ်ား (အထူးသျဖင့္ စစ္ေတြ) ဘက္တြင္ျဖစ္၏။ လူငယ္လူ႐ြယ္မ်ားသာမဟုတ္၊ မိဘလူႀကီးမ်ားပင္ ရခိုင္စကားစစ္၊ ရခိုင္စကားမွန္ကို ေျပာဆိုထိန္းသိမ္းရေကာင္းမွန္း မသိျဖစ္နီကတ္၏။

ဘာသာစကားျဖစ္စီ၊ စာပီျဖစ္စီ “အသီ” (Dead Language) မဟုတ္ပါခလွ်င္ ေခတ္အလိုက္ တစ္စတစ္စေျပာင္းလြဲလာသည္။ က်ယ္ျပန္႔တိုးတက္လာသည္ခ်ည္းျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ ေဖာ္ျပခေယွာင္ “အ႐ွိဘက္”ကို “အယွိဘက္” ဟုလီသံမပီကလာႏွင့္ေျပာဆိုျခင္းကား ေျပာင္းလဲတိုးတက္ျခင္းမဟုတ္။ ေဖာက္ျပန္လာျခင္းသာ စစ္စစ္ျဖစ္ေပသည္။ ေျပာင္းလြဲသည္ဆိုျခင္းမွာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက ဝါႀကီးအားေျပာသည့္စကားတြင္ပါသည့္ “တည့္တည့္” စကားေယွာင္ျဖစ္၏။

အမွန္အားျဖင့္ ႐ွီးအခါက ရခိုင္သား႐ို႕သည္ “တည့္တည့္” ဟူ၍ေျပာေလ့မဟိ။ “စိုက္စိုက္” ဟူ၍သာသံုးစံုးၾကကုန္သည္။ “ေဒလမ္းတည့္တည့္လားပါလီ” တက္စား “ေဒလမ္းစိုက္စိုက္လားပါလီ” ဟူ၍သာေျပာေပလိမ့္မည္။ သို႔ေသာ္ ယခုေခတ္တြင္ “စိုက္စိုက္” ဟူေသာစကားမွ “တည့္တည့္”ဟူေသာ စကားသို႔ ႐ြိေျပာင္းလာေပသည္။ ထိုနည္းတူစြာ “ငွက္ကို႐ြတ္ပစ္လိုက္” ဟူေသာစကားစကားတက္စား “ငွက္ကိုလႊတ္ပစ္လိုက္” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “ဇာတီပုထိုး” တက္စား “ေစတီပုထိုး” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “႐ြက္႐ႊင့္သည္” တက္စား “႐ြက္လႊင့္သည္” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “အညႇက္ဆိုး” တက္စား “အမႈိက္ဆိုး” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “သဲမုန္႔႐ႊင့္မနီေက့” အစား “သဲမႈန္႔လႊင့္မနီေက့” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “မဟိ” ဆက္စား “မယွိ” ဟူ၍လည္းေကာင္း အသီးသီးေျပာင္းလႊဲလာကုန္၏။ စင္စစ္ “စိုက္စိုက္” တက္စား “တည့္တည့္”၊ “႐ႊင့္၊ ႐ႊတ္၊ ဇာတီ၊ အညႇက္၊ မဟိ” တက္စား “လႊင့္၊ လႊတ္၊ ေစတီ၊ အမႈိက္၊ မယွိ” ဟူ၍ျဖစ္လာရျခင္း႐ို႕မွာ တိုးတက္လာျခင္းမဟုတ္ေပ။ ျမန္မာစာပီကို အတုအေယာင္လိုက္၍ ရခိုင္စကားစစ္ ရခိုင္စကားမွန္မ်ား ပ်က္ျပားေျပာင္းလြဲလာျခင္းသာျဖစ္ေပသည္။ အျပစ္မဆိုသာသျဖင့္ ေဖာက္ျပန္သည္တက္စား ေျပာင္းလြဲသည္ဟူ၍သာ သမုတ္လိုက္မိသည္။

အထက္၌ ေဖာ္ျပခေယွာင္ “အ႐ွိဘက္” ဟူေသာစကားကို “အယွိဘက္” ဟူ၍ေျပာျခင္းကား “ရ” ဗ်ည္းႏွင့္ “ယ”ဗ်ည္း႐ို႕၏ ရခိုင္အသံထြက္မွန္ကို အသံပ်က္ျဖင့္ ေရာမွန္းမသိ ေရာပစ္ထားျခင္းသာ ျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္႐ို႕သည္ “ရ” ဗ်ည္း၏ အသံထြက္ႏွင့္ “ယ”ဗ်ည္း၏ အသံထြက္ကို ကြဲျပားစြာေျပာဆိုၾက၏။ ၎မွႏြယ္လာေသာ “အပင့္” ႏွင့္ “အရစ္” ကိုလည္း ႏိုင္နင္းကၽြမ္းက်င္စြာ သံုစြဲတတ္ၾကကုန္သည္။ ထိုအတြက္ေၾကာင့္လည္း ျမန္မာမ်ားက “ပင့္ရစ္မႏိုင္၊ ရခိုင္ေမး” ဟူေသာ စကားပံုကို သံုးစြဲၾကရသည္ မဟုတ္ေလာ။

သို႔ေသာ္ ေဒနိ႔ရခိုင္လူငယ္မ်ားႏွင့္ အခ်ဳိ႕လူႀကီးသူမမ်ား (အထူးသျဖင့္ ၿမိဳထက္နီလူ႐ို႕) သည္ မိမိ႐ို႕ေျပာစကားမ်ားကို သတိမထားၾကဘဲ ေဖာက္ျပန္မွန္းမသိ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားစြာ ေျပာဆိုနီၾကကုန္၏။ အထူးသျဖင့္ “ရ” ဗ်ည္းႏွင့္ပတ္သက္ေသာ စကားလံုးမ်ားျဖစ္သည့္ “အ႐ွိဘက္၊ အိမ္႐ွိ၊ ႐ွိခိုးသည္၊ ႐ွိ႐ွိအခါက၊ ၾကည့္႐ႈသည္၊ ထင္႐ွားသည္၊ ဆံေတာ္႐ွင္” စေသာစကား႐ို႕ကို “အယွိဘက္၊ အိမ္ယွိ၊ ယွိခိုးသည္၊ ယွိယွိအခါက၊ ၾကည့္ယႈသည္၊ ထင္ယွားသည္၊ ဆံေတာ္ယွင္” ဟူ၍ ရခိုင္သံမွန္ “ရ” သံတက္စား “ယ” သံျဖင့္ေဖာက္ျပန္ေျပာဆိုလာၾကရာ ေဖာ္ျပေသာဝါႀကီး႐ို႕ေယွာင္ပုဂၢိဳလ္မ်ား၏ နားထဲတြင္ ဝါးျခမ္းႏွင့္ထိုးသကဲ့သို႔ ခံစားစီလီသည္။
အခ်ဳိ႕ေသာစကားလံုးမ်ားမာ စကားေျပာစဥ္တြင္ မေဖာက္ျပန္ၾကဘဲ စာဖတ္ေသာအခါ၌သာ ေဖာက္ျပန္ၾကကုန္၏။ ၎႐ို႕က-
“အသက္႐ွင္သည္၊ ႐ွာသည္၊ ႐ႈံ႕နီေသာအဝတ္၊ အလြန္႐ွား၍ အရသာဟိေသာေလွာ္စာ၊ အ႐ွိအမွ်စီဝီသည္၊ အဓြန္႔႐ွည္စြာ” အစဟိသည္႐ို႕ျဖစ္ၿပီး၊ ၎႐ို႕ကိုစာအုပ္တြင္ဖတ္ေသာအခါ-
“အသက္ယွင္သည္၊ ယွာသည္၊ ယႈံ႕နီေသာအဝတ္၊ အလြန္ယွား၍ အရသာဟိေသာ ေလွာ္စာ၊ အယွိအမွ်စီဝီသည္၊ အဓြန္႔ယွည္စြာ” ဟူ၍ သံပ်က္ျဖင့္ဖတ္ၾကကုန္၏။ ဤစကားလံုးမ်ားမာ စကားေျပာစဥ္တြင္မေဖာက္ျပန္ၾကဘဲ စာအုပ္တြက္ဖတ္ေသာအခါ၌သာ အသံပ်က္ႏွင့္ ျဖတ္ၾကသည္ျဖစ္ရာ တစိတဝက္ေဖာက္ျပန္သည္ဟုဆိုႏိုင္ေပ၏။ သတိမထားဘဲ ယင္းအတိုင္းသာ အသံပ်က္ႏွင့္ဖတ္နီၾကမည္ဆိုက “အ႐ွိဘက္၊ ႐ွိခိုးသည္” ဟူေသာစကားလံုးကို “အယွိဘက္၊ ယွိခိုးသည္” ဟူ၍စကားပ်က္လာသည့္ေယွာင္ အနာဂတ္ကာလတြင္ “ရ” သံမွ “ယ” သံသို႔ေျပာင္းလြဲေျပာဆိုလာၾကမည္မွာ မလြဲေပ။

ဤသို႔စကားမ်ားေဖာက္ျပန္ျခင္း၊ အသံမ်ားပ်က္လာျခင္း႐ို႕မာ ျမန္မာစာပီကို နိ႔စဥ္ရက္ဆက္ သင္နီဖတ္နီရေသာေၾကာင့္ျဖစ္ေပသည္။ ဤကားအကၽြန္႔အျမင္တည္း။

ရခိုင္စာပီသည္ အတိတ္တခ်ိန္က အဖ်က္အဆီးခံရၿပီး မ်က္ေမွာက္ကာလတြင္လည္း ကိုယ့္ကံၾကမၼာကို ကိုယ္ဖန္တီးခြင့္မရဘဲ လူမ်ဳိးျခားကိုအထင္ႀကီးတတ္ေသာ ကၽြန္စိတ္ဝင္နီကတ္ရာ မပ်က္စီဘဲက်န္ဟိနီေသာ မိမိ႐ို႕၏စာပီကို ေဖာ္ထုတ္အသံုးျပဳရန္ မႀကိဳးစားၾကျခင္းေၾကာင့္ “စာသီ” (Dead Language) ေယွာင္ျဖစ္နီ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ လစ္လပ္နီေသာရခိုင္စာပီ၏ နီရာတြင္ မိမိ႐ို႕ႏွင့္ဆင္တူယိုးမွားတူညီေသာ ျမန္မာစာပီမွာ အတားအဆီးမဟိ ဒလေဟာဝင္လားလီသည္။ တခ်ိန္တည္းမာပင္ ရခိုင္သား႐ို႕သည္ လြတ္လပ္စြာ ဝင္ေရာက္လာေသာ ျမန္မာယဥ္ေက်းမႈမ်ားကိုပါ လက္ခံလာၾကရာ အမ်ဳိးသားဟန္၊ အမ်ဳိးသားသံႏွင့္ တသီးတျခားဝင့္ၾကြားစြာ ရပ္တည္နီေသာ ရခိုင္စကားတခ်ဳိ႕ကိုပါ တစ္စတစ္စ ယိမ္းယိုင္ေဖာက္ျပန္စီသည္ကို ရင္လီးဖြယ္တြိ႔ဟိရေပသည္။

အတိတ္တခ်ိန္က ကံမေကာင္းအေၾကာင္းမလွလီသျဖင့္ တိုင္းျပည္လူမ်ဳိးႏွင့္တကြ ယဥ္ေက်းမႈတခုလံုးကိုပါ အဖ်က္အဆီးခံမႈလည္း မ်က္ေမွာက္ကာတြင္ စိတ္ဓာတ္၊ စကား၊ ဓေလ့ထံုးစံႏွင့္ အျမဳေတစာပီအခ်ဳိ႕က်န္ဟိနီသီရာ “ရခိုင္”ဟူေသာ အႏြတၱသညာကို ရင္ကြ၍ ခံယူႏိုင္ၾကသီ၏။ စကားႏွင့္စာတြင္ စကားကအယင္ေပၚ၏။ စကားေပၚၿပီးမွ ထိုစကားကိုလိုက္၍ စာကိုထြင္ယူျခင္းျဖစ္ရာ ဘာသာစကားသည္ စာပီ၏မြီးမိခင္ျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္စာပီမာ ကြယ္ေပ်ာက္လုလု (ဝါ) “ငါ႐ို႕ရခိုင္သားမ်ားတြင္ စာဟိပါသည္” ဟူ၍ေျပာႏိုင္ေလာက္႐ံုသာ က်န္ဟိနီသျဖင့္ မြီးမိခင္ျဖစ္ေသာ ဘာသာစကားႏွင့္ပင္ ကယ္တင္ရမည္ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္မစၥကၡအခ်ိန္တြင္ မိခင္ျဖစ္ေသာ ဘာသာစကားအခ်ဳိ႕ပါ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားနီရာ သားျဖစ္သူရခိုင္စာပီကိုပင္ ကယ္တင္၍ပင္ရပါမည္ေလာဟု စိုးရိမ္ရင္လီးမိေပသည္။

အကၽြန္ေျပာခ်င္သည္ကား “ရခိုင္စကားစစ္၊ စကားမွန္မ်ားကို ထိမ္းသိမ္းကတ္ပါ” ဟူ၍ျဖစ္ၿပီး “ရခိုင္စကားစစ္၊ စကားမွန္မ်ားကို ထိန္းသိမ္းလွ်က္ ေခတ္မီသစ္လြင္ေသာ ရခိုင္စာပီကို ထူေထာင္ႏိုင္ပါစီ” ဟူေသာ ဆုေတာင္းပင္ျဖစ္ပါသတည္း။

ေမာင္ဗသိန္း
(ရခိုင္အလင္းေရာင္ဘေလာ့မွ)

ဂနိရခုိင္ျပည္နယ္အတြင္းမွာ ဟိကတ္ေတ ၿမိဳ႕နယ္အင္တန္မ်ားမ်ားနန္႕ အသင္းအဖြဲ႕တိ တစ္ခ်ိဳ႕မဂၢဇင္း ထုတ္လုပ္လာႏိုင္ ကတ္ပါဗ်ာလ္။ ပုဂၢလိကအျဖစ္ ရခုိင္သားႀကီးစာေပကလဲ စာအုပ္စာတမ္းတိ ထုတ္နိန္ရံုမက မေျပာခင္မွာပင္ မဂၢဇင္းတစ္အုပ္ကို ထုတ္ဖို႕ဆိုစြာ သိရပါေရ။ ၀မ္းေျမာက္စရာတိပါ။

သမိုင္းဆိုင္ရာ ယိုဥ္ေက်းမႈနန္႕ ရိုးဓေလ့ဆိုင္ရာ လူမႈေရး၊ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရးဆိုင္ရာ ေဆာင္းပါးတိကို မကန္မကန္္ ဖတ္ရႈေလ့လာ ရပါေရ။ အေၾကာင္းအရာတိ စံုလင္လာေရပိုင္ စာဖတ္သူတိၾကားမွာ ထိတြိခံစားမႈတိလဲ စူးရွလာကတ္ေတ။ ျမင္ကြင္းက်ယ္ျပန္႕ လာေရ။ ေတြးစရာ၊ ဆင္ျခင္စရာတိိကိုလဲ ႏႈိးခတ္လာေရ။ စာပီတစ္ရပ္မွာ ေဆာင္းပါး၊ စာတန္းနန္႕ခ်ည္း မျပည့္စံုပါ။ ကဗ်ာ၊ ၀တၳဳ၊ ရသစာတန္း စေရ ရသစာပီပါ သူ႕နီအထားနန္႕သူ ပိုင္ပိုင္ႏိုင္ႏိုင္ ရပ္တည္နီဖို႕ပါ လိုအပ္ပါေရ။ ဇာျဖစ္လို႕လဲဆိုေက၊ ေဒရသစာပီ တိေရ ေခတ္ၿပိဳင္ခံစားမႈကို အရိပ္ထိုးျပလို႕ ျဖစ္ပါေေရ။ လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳးပိုင္ စာပီယိုဥ္ေက်းမႈကို တန္းဖို႕ျဖတ္ကတ္စြာမွာ ေဒရသစာ ပီတိေရ တခန္းတနား ပါ၀င္ပါေရ။

ေဒပိုင္ တခန္းတနား ဟိေရရသစာပီဆိုင္ရာ ကၽြန္ရို႕ရခိုင္စာ အရြီးအသားေရ တနိထက္ တနိ ဖြဲ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မလာဘဲ အာဟာရခ်ိဳ႕တဲ့နီေရ အေသွ်သူငယ္ပိုင္ ၀မ္းပူနံကားနန္႕ အားနည္းခ်က္တိဟိနီစြာ တြိနီရပါေရ။ ေဒအားနည္းခ်က္တိကို ကုသဖို႕လြန္ခေရ ၁၉၅၀ ခုႏွစ္တိကထဲက ႀကိဳးပမ္းလာကတ္တယ္လို႕ ဆရာေမာင္ဗသိန္းတင္ျပေရ "ရခိုင္စာ အရီးအ သား ျပႆနာ"ေဆာင္းပါးထဲမွာ ဆိုထားပါေရ။ တြက္ၾကည့္ေလ ႏွစ္ေပါင္း(၄၅)ႏွစ္ ေလာက္ပါဗ်ာယ္။ မ်ဳိးဆက္သစ္တစ္ဆက္(New Generation)မကပါ။ ကာလမနည္းပါ။ အကၽြန္ရို႕က ၁၉၆၀ ေက်ာ္ႏွစ္ထဲမွာမွ ေဒျပႆနာနန္႕ စတိတြိလာကတ္ပါေရ။ ေအခ်င့္ေတာင္ အႏွစ္သံုးဆယ္ေက်ာ္ပါဗ်ာယ္။ One Generation ဟိပါဗ်ာယ္။ ရွိအႏွစ္သံုးဆယ္လံုးလံုး "ရခိုင္ စာ အရီးအသား ျပႆနာ" ေရ "ျပႆနာ"ဆုိစြာက လြဲဗ်ာယ္ တစ္ခုမွလဲ ထူးျခားမလာပါ။

ထူးျခားလာေရ အခ်က္တစ္ခ်က္က ၁၉၈၀ ခုႏွစ္ပတ္၀န္းက်င္ကနီဗ်ာယ္ ၁၉၉၅ခုိ" ရခိုင္စာ အရီးအသားျပသနာ လႈပ္ရွားမႈ"ကြင္းဆက္ျပတ္နီခရပါေရ။ အဓိကက စာအုပ္စာတမ္း ထုတ္၀ီမႈ အဆက္ျပတ္လို႕ပါ။ ခုစာအုပ္စာတမ္းတိ ထုတ္၀ီလာကတ္ရလို႕ ေဒ"ျပႆနာ" သမိုင္း ပီးတာ၀န္ တစ္ရပ္အနီနန္႕ ျပန္လည္ေပၚထြက္လာရစြာ ျဖစ္ပါေရ။ ကာလအခိုက္ အတန္႕တစ္ခုမွာ "လႈပ္ရွားမႈ အစဥ္ျပတ္ခရစြာ" နန္႕ "ရခုိင္တစ္မ်ိဳးသားလံုး လက္ခံႏိုင္ေရ" စံဘာသာစကား(Standard Language) တစ္ရပ္မဟိသီး " ဆိုေရ အားနည္းခ်က္တိီေၾကာင့္ ေဒနိ " ျပႆနာ" က ဆီးမမီ၀ါးမမီနန္႕ ေရာဂါျပန္ထလာပါေရ။

"စံဘာသာစကား" နန္႕ ပတ္သက္လို႕ ကနိထိဇာတစ္ခုမွလဲ ထိထိေရာက္ေရာက္ မစြမ္း ေဆာင္ႏိုင္ကတ္သီးပါ။ ေယေကလဲ ရခိုင္စာအရီးအသားတစ္မ်ဳိးကို ေျမာက္ပိုင္းသံုးရခိုင္ ဘာသာစကား(အထူးသျဖင့္ စစ္ေတြအေျပာစကား)ကို အၿခီခံရီးသားနီ ကတ္စြာကို တြိနီရပါေရ ။ ယာယီသေဘာျဖစ္ပါေရ။ ေယနန္႕ "ရခိုင္စာ စံအရီးအသား"(Standard writing)လို႕ အကၽြန္ျပတ္ျပတ္ သားသား မဆို၀ံ့သီးပါ။ ယင္းပိုင္ျပတ္ျပတ္မဆို၀ံ့ေကလဲ အခု မဂၢဇင္းတိမွာ ရီးသားနီကတ္ေတ အရီးအသားနန္႕ ပတ္သက္လို႕ ေျပာလာဆိုလာစြာတိြရပါေရ။ ေျမာက္ပိုင္းသံုး စကားကို အသံုးျပဳရီးသားနီေရ ေဆာင္းပါး၊ ၀တၳဳ အရီးအသားတိေရ နည္းစနစ္ မွန္မမွန္ အကဲျဖတ္နီကတ္ပါေရ။

ေဒပိုင္အကဲျဖစ္မႈကို ဘာသာေဗဒ၊ သဒၵေဗဒတိမွာ အျခြီခံ တင္ျပကတ္ပါေရ။ ေယနန္႕ အခု အခါ ဆက္စပ္မိကတ္ဖို႕ ေဆာင္ပါးအခ်ဳိ႕ကိ အညႊန္းအျဖစ္ တင္ျပလိုက္ပါေရ။ "ရခိုင္၀တၳဳအရီးအသားျပႆနာ" အားသစ္(စစ္ေတြ) ရခိုင္မဂၢဇင္း အမွတ္(၃) ၁၉၇၆ ခုႏွစ္၊ "ရခိုင္စာေပဆုိတာဘာလဲ" သႏၱာေျမ- မင္းျမတ္ေမာ္၊ ရခိုင္တန္ေဆာင္ မဂၢဇင္း၊ အမွတ္(၁၄)၊ ၁၉၇၅-၇၆ ခုႏွစ္၊ "ရခိုင္စာအရီးအသားျပႆနာ" ေမာင္ဗသိန္း၊ ရခိုင္မဂၢဇင္း အမွတ္(၅)၊ ၁၉၇၇ ခုႏွစ္။

ေဒေဆာင္းပါးတိေရ ဘာသာေဗဒကို(Linguistic) အဓိက အျခြီခံတင္ျပထားတတ္ပါ ေရ။ဇာလို႕ စာအရီးအသားတစ္ခုေရ ဘာသာေဗဒကို အေျခြီခံရစြာလဲ ယင္းခ်င့္ကရွင္းပါေရ။ စာအရီးအသားတစ္ခုမွာ အဓိက အျခြီခံတိျဖစ္ေက အကၡရာ (Latter or Alphabet)၊ ဂဏန္း(Syllable)၊ စာလံုးဖြဲ႕ထံုး(morphomies)၊ ၀ါက်ဖြဲ႕ထံုး(syntax) တိေရအေျပာ ဘာသာစကား(spoken language) ကို အဓိက အျခြီခံရလို႕ပါ။ "Literature is language well-used" စာပီဆိုစြာ မွန္မွန္ကန္ကန္ စနစ္တက် အသံုးျပဳထားေရ ဘာသာစကားျဖစ္ေတ လို႕ အျခြီခံမူတစ္ရပ္ ဟိပါေရ။ ေဒအျခြီခံမူေၾကာင့္ အကၽြန္ရို႕ ခိုင္ခိုင္မာမာ ယံုၾကည္ထားစြာက" စာအရီးအသား"ဆိုစြာ ဘာသာစကားကို အျခြီခံရေရ ဆိုေရ အခ်က္ပါ။ ေဒအျခြီခံက ေသြဖီလို႕မရပါ။ အတိမ္းအေစာင္းလဲ မခံႏိုင္ပါ။ "ဟုတ္တာေပါ့၊ သူေပါ့၊ စြပ္က်ယ္တစ္ထည္ကို စ်ီးခက္ခက္နန္႕ ၀ယ္လာစြာ" ဆိုေရ အေျပာစကား၊ သို႕မဟုတ္ စာအရီးအသားေရ၊ ရခိုင္ဘာ သာ စကားကို အျခြီခံထားစြာ ဟုတ္မဟုတ္ ဆန္းစစ္ၾကည့္ကတ္္ပါ။ (ေပါ့)ဆိုစြာ ရခိုင္ သံုးေနာက္ဆက္စကားလံုး(particles) လား။ (စြပ္က်ယ္) ဆိုစြာ ရခိုင္သံုးစကားလံုး(words) လား။ မဟုတ္လို႕ဆိုေက ရခိုင္စကား သို႕မဟုတ္ ရခိုင္စာ မပီသလို႕ ဆိုရဖို႕ရာဟိေရ။

ေယနန္႕ ရခိုင္အရီးအသားပီျပင္ဖို႕ ဇာတိလိုအပ္ပါလဲ၊
(၁) ရခိုင္ဘာသာစကားလံုး ေ၀ါဟာရတိကို သံုးရဖို႕။
(၂) သဒၵါနည္းစနစ္က်က် ရီးဖြဲ႕ရဖို႕။
(၃) ရခိုင္အမ်ဳိးသားလကၡဏာ၊ စရိုက္၊ ဟန္ေပၚလြင္ ထင္ရွားနိန္ရဖို႕
ဆိုေရေဒအနည္းဆံုး အခ်က္သံုးခ်က္ေလာက္နန္႕ ျပည့္စံုႏိုင္ဖို႕ လိုအပ္ပါေရ။

----------------------------------------------------------------------------

          လြန္ခေရ အႏွစ္(၄၀)ေလာက္ကစဗ်ာယ္ ကနိအထိအကၽြန္ရို႕တိ တြိနီရေရ  ရခိုင္ေဆာင္ပါး၊ ၀တၳဳတိုတိမွာအထက္က အခ်က္သံုးခ်က္နန္႕ ညီညြတ္ယင့္လား။ မညီညြတ္ ေက ဇာပိုင္အရီးအသားမ်ဳိးတိနန္႕ ရီးဖြဲ႕ခကတ္ေတဆိုစြာ ၿခီရာေကာက ္ၾကည့္လိုက္ေတခါ အရီးအသား(၆)မ်ဳိးကို တြိရပါေရ။ ေဒ(၆)မ်ဳိးကို ဆရာေမာင္ဗသိန္း တင္ျပခေရ "ရခိုင္စာ အရီးအသား ျပသနာ"ေဆာင္းပါးနန္႕ ရခိုင္မဂၢဇင္း အမွတ္(၄) ၁၉၇၇ ခုႏွစ္မွာ ေေအာင္ျမတ္ထြန္း(ရခိုင္ျပည္) တင္ျပေရ "ရခိုင္စာပီသစ္ ဟန္နန္႕ သတ္ပံု ျပႆနာ" ေဆာင္ပါး ႏွစ္ခုကို ညွိဗ်ာယ္ ထုတ္ႏႈတ္ထားပါေရ။

          (၁) ရခိုင္နန္႕ဗမာ အတူတူ ျဖစ္လို႕ဗမာစာရာရီးရဖုိ႔။ ေယခ်င့္ကရွင္းပါေရ။ ေဒနိျမန္မာ စာ အရီးအသားအတိုင္း ရီးဖို႕ပါ။

          (၂) စကားေျပာ(conversation) ကုိ ရခိုင္ပိုင္ရီးဗ်ာယ္ စကားျပန္ (စကားေျပ Prose) ကို ဗမာပိုင္ရီးရဖို႕။

"အဖသည္ ျပန္လာခါ ဆန္၀ယ္ခ၊ စ်ီးပါျပဳယူခဖိ။ ယင္းခါမွ ထမင္းခ်က္ရဖို႕ေယ" (ရခိုင္စကား ေျပာ) ဇနီးသည္ အားကိုးတႀကီးနန္႕ ေပးအပ္လုိက္ေသာ တာ၀န္ကို ေက်ပြန္ဖို႕ ယခုအထိ မေသခ်ာေသး(ဗမာစကား)

(တီီ-ညီေပါက္။ ေျမာက္ဦးမဂၢဇင္း အမွတ္(၁၊ စာအမွတ္ ၈၈)

          (၃) စကားေျပာကိုေရာ စာအရီးအသားကိုပါ ရခိုင္အရီးအသားနန္႕ ရီးရဖို႕။

"ထ…ထ…ဟီး..ဟီး၊ ေက်ာင္းဆက္တက္ဖို႕ ေအာင္လက္မွတ္ ယူခီေထာ ေအာင္မိုး။ အဘာ ေလး…ဘာေလး…ေမေမရို႕ ဇာသူ႕ကို အားကိုးဗ်ာယ္ က်န္လိုက္ရဖို႕လဲ ဟီး… ဟီး" (ရခိုင္စကားေျပာ)

          ကၽြန္ေတာ္က မိုးႀကိဳးပစ္ခံရရလူပိုင္ နားကလည္း မၾကားတစ္ခ်က္ ၾကားတစ္ခ်က္။ ေအာက္ႏႈတ္ခမ္းကိုကိုက္၊ မ်က္ရည္တရေဟာ။ (ရခိုင္စကားေျပာ အရီးအသား)

          (တစ္ပြဲဟင္ ပတ္စာထိုး) ခိုင္ထြန္းစိုး(ေျမာက္ဦး) ေျမာက္ဦးမဂၢဇင္း အမွတ္(၁)၊ စာ-၇၅)

          (၄) ေနာက္ဆက္သံုးပစၥည္း(particles) တိကို ရခိုင္ဂႏၱ၀င္ စာအရီးအသားက အမြီဆက္ခံရယူဗ်ာယ္ ရခိုင္စကားျပင္ အရီးအသား(prose)နန္႕ ရီးရဖို႕။ "ေတြးလီေတြးလီ က်ယ္၀န္းလီေရ အတြက္၊ အေတြးကို ရုပ္လို႕တဖန္၊ လယ္ယာက်ီးငွက္စေရ သဘာ၀ အာရံုတို႕ တလွည့္က်က္စား ေျပာင္းလိုက္မိ၏။ ငါ၏၀ါဆိုနီရာ ငခူရ ၿမိဳ႕သစ္ ေတာင္ထိပ္ဖ်ားမွာ ၀ါးရံုးမ်ား ညြတ္လွ်က္ရွိ၏။( ေအတ၀ါတြင္ အေတြးအျမင္၊ အသွ်င္စဏိႏၵ၊ ရခိုင္ယဥ္ေက်းမႈမ်ား၊ အမွတ္(၃)၊စာ-၁၁၁)

          (၅) ရခိုင္စကားေျပာနန္႕ ရခိုင္စကားျဖင့္ သံုးဗ်ာယ္ ရိီးရဖို႕ "ေ၀း ငါ့ကို ေစာင့္နီဦးသီး" (စကားေျပာ) ဆိုကာ ေသာၾကာေအာင္သည္ အိမ္ထက္က ကမန္းကတန္း ဆင္း၍ လလွျဖဴသံပါးကို အလ်င္လ်င္ ၿပီးလာသည္။

          (၆) အသံထြက္အတိုင္း စာလံုးေပါင္း သတ္ပံုတိနန္႕ ရီးရဖို႕ " စိုက္ေတြ ဒီဂရီေကာလိပ္ မွာ သဟိမဲ့ဟိမဲ့ စာလာသင္စြာ ခ်ဳိက္သူရဲစားထားလို႕ၿဖိဳက္ဖို႕လား။ ခိုင္းစားေၾက႕။ မင္းယိုင္ယိုင္ ေခ်နန္႕ ရူးနီစြာမလားေယ။"

အထက္က အခ်က္(၆)ခ်က္ထဲမွာ ေဒအခ်က္တိက ရခိုင္ဘာသာ စကားနန္႕ အညီအညြတ္ဟိေရ၊ ရခိုင္စာပီသေရ၊ ရခိုင္စရိုက္၊ ရခိုင္ဟန္နန္႕ အမ်ဳိးသားလကၡဏာ(တစ္ နည္း ရခိုင္လီ၊ ရခိုင္အေငြ႕အသက္ Arakanese atmosphere) ပီျပင္ေရ၊ ေဒအခ်က္က ေဒပိုင္ေဖာက္ျပန္ ခၽြတ္ယြင္းနီေရဆိုစြာကို ဆက္ဗ်ာယ္ ဆန္းစစ္ သံုးသပ္ဖို႕လုိပါေရ။

          ေဒပိုင္ဆန္းစစ္ရာမွာ ဘာသာေဗဒကို အဓိကအၿခီခံရဖို႕ျဖစ္ပါေရ။ ဘာသာေဗဒဆိုစြာ "ဘာသာစကားတစ္ရပ္" ကို နည္းးစနစ္တက် သရုပ္ခြဲဗ်ာယ္၊ အားသာခ်က္၊ အားနည္းခ်က္တိနန္႕ အတူ ထူးျခားသိမ္ေမြ႕ေရလကၡဏာတိကုိ သိပံနည္းက်က် သရုပ္ေဖာ္ခ်က္(a scientific description of language)တိ ျဖစ္ပါေရ။ အသံ ျဖစ္ေပၚလာပံု တိပါပါေရ။ စကားလံုးဖြဲ႕ပံု တိပါပါေရ။ ၀ါက်ဖြဲ႕စည္းပံုတိ ပါပါေရ။ ေဒအသံ၊ စကားလံဳးဖြဲ႕ ၀ါက်တိေရ ဘာသာစကား တစ္ခုမွာရွိေရ စရိုက္တိ ထူးျခားသိမ္မြိေရ လကၡဏာတိ ျဖစ္ပါေရ။ ေယဇူးနန္႕ ဘာသာစကားကို အၿခီခံၿပီးမွ စာအရီးအသားကို ဖန္တီးကတ္စ႔ာ ျဖစ္ပါေရ။

          "Language is sound. Writing or literature is symbol of language" လို႕ ဘာသာေဗဒမွာ အၿခီခံစကားတစ္ရပ္ဟိပါေရ။ ဘာသာစကားဆိုစြာ စကားသံ၊ စာအရီးအသား(၀ါ) စာပီဆိုစြာ ဘာသာစကား၏ သေကၤတလို႕ ဆိုစြာပါ။ ေဒခ်င့္ေရ အေျခခံမူပါ။ ေယနန္႕ စာအရီးအသားတစ္ရပ္ကိ ေဒအၿခီခံကူနန္႕ ညီမညီ ယွဥ္ဗ်ာယ္ အကဲျဖတ္ရပါေမ။

          (၁)ကို ၾကည့္၊ ရခိုင္ဘာသာစကားနန္႕ဗမာဘာသာစကားဇတိတူဗ်ာယ္ ဇာတိကြဲျပား နိေရဆိုစြာကို စဥ္းစားဖို႕ လိုပါေရ။ ဘာသစကားတစ္ခု အၿခီခံျဖစ္ေက စကားလံုး တူလား၊ အသံထုတ္ပံုထုတ္နည္းတူလား၊ စကားဖြဲ႕ပံုတူလား၊ ၀ါက်တည္ေဆာက္ပံုတူလား။ ေ၀ါဟာရ တစ္ခ်ိဳ႕တူပါေရ။ ေဒတူေရ ေ၀ါဟာရတိကို အသံထုတ္ပံုထုတ္နည္း(၀ါ)သံရင္းမတူပါ။ "မင္း" "ဆန္" "ေဆး" "ခ်စ္" " ေခတ္" "ပညာ" "ပ်ဥ္" စေရ ေ၀ါဟာရကို အနက္တိ တူကတ္ပါယင့္။ အသံထုတ္ပုံထုတ္နည္း လံုး၀ကြဲျပားနီစြာကို တြိရပါလိမ့္ေမ။

          စကားလံုးဖြဲ႕စည္းပံု၊ ၀ါက်တည္ေဆာက္ပံု တူကတ္ပါေရ။ ေဒခ်င့္က မူရင္းဘာသာစကား တစ္ခုတည္းက ဆင္းသက္လာလို႕ပါ။ ေယေကလဲ အဆက္ပစၥည္း (particles) တိမတူပါ။

ရခိုင္                                          ဗမာ

ေမာင္လွ(ေရ)                              ေမာင္လွ(ဟာ)(သည္)

စား(ေရ)                                     စား(တယ္)

လား(ပနာ)                                  သြား(ၿပီး)

-ဗ်ာယ္လား၊ ရာလား                       ၿပီလား

ေသာက္(ဗ်ာယ္          )                 ေသာက္(ၿပီ)

ေနာက္ အာေမ႗ိတ္သံ၊ အာလုပ္သံတိလဲ ကြဲျပားပါေရ။

ဘာသာစကားႏွစ္ခုေဒပိုင္ ေ၀ါဟာရ(အမ်ားအျပား) အဆက္သံုး စကားလံုး၊ အာေမ႗ိတ္၊ အာလုတ္သံတိ ကြဲျပားစြာလာ သီျခားလကၡဏာကိုယ္စီ ဟိကတ္တယ္ဆိုစြာကို ျပနီစြာမဟုတ္ပါလား။ဗမာစကားကို ရခိုင္က အလြယ္နန္႕နားလည္ႏိုင္တာလဲ၊ ရခိုင္စကားကို ဗမာ ေသဘာေပါက္ဖို႕ေတာင္ လက္ပါလိမ့္ေမ။ ဇာေၾကာင့္ဆိုကာ ဘာသာစကားကဲြျပားလို႕ ဆိုစြာ ရွင္းနီပါေရ။ တူေရလို႕ အျငင္းပြားနီစြာက ဘာသာစကားသေဘာနန္႔အႏွစ္သာရတိကို နားမလည္ သေဘာမေပါက္လို႔ ျဖစ္ပါေရ။ တစ္ခုဟိပါေရ။ ျမန္မာတစ္ျပည္လံုး တိုင္းရင္းတိနားလည္ဖို႕၊ ခံစားႏိုင္ဖို႕၊  က်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ျဖစ္ဖို႕ ဗမာစာ(ရံုးသံုး ျမန္မာစာ) နန္႕ ရီးေရဆုိေက ဇသူကလဲ မကန္႕ကြက္မရႈတ္ခ်ပါ။ အကၽြန္ရို႕ အမ်ားအျပားရီးပါေရ။ ဇာျဖစ္ လို႕လဲဆိုေက ရခိုင္ေတာင္ပိုင္းက လူတိ နားလည္ ခံစားႏိုင္ဖို႕ ျဖစ္ပါေရ။ (စံဘာသာစကား မသီးစြာလဲ ပါပါေရ)။

          (၂) အမ်ဳိးအစားက "ေတာင္မေရာက္ ေျမာက္မေရာက္" "ကျပားအရီးအသား" မ်ဳိးျဖစ္ ပါေရ။ တစ္ခ်ဳိ႕ဆရာတိက "လင္းၿမီြတစ္ပိုင္း၊ ၿမီြေဟာက္တစ္ပိုင္း အရီးအသား" လို႕ ရႈတ္ခ် ကတ္ပါေရ။ ဘာသာစကားႏွစ္မ်ဳိးကို ကေမာက္ကမ ေပါင္းစပ္ထားလို႕ျဖစ္ပါေရ။ အထက္ပိုင္က ေခါင္းေပါင္း၊ ျပင္ခံ၀တ္ဗ်ာယ္၊ ေအာက္ပိုင္းက်ကာ ဂ်ိမ္းပန္၀တ္ထားစြာ မ်ဳိးနန္႕တူပါေရ။ ေဒပိုင္ ျဖစ္ရစြာက ဘာသာစကားဆုိစြာဇာလဲ၊ စာအရီးအသားဆိုစြာ ဇာလဲ၊ စာပီဆိုစြာ ဇာလဲ ဆိုေရ အဓိက အခ်က္တိကို သေဘာမေပါက္၊ နားမလည္လို႕ပါ။ ၁၉၆၀ ေက်ာ္ႏွစ္တိက တစ္ခါေဒပိုင္ " ကျပားအရီးအသားမ်ဳိး" ကို တစ္ေယာက္စ၊ ႏွစ္ေယာက္စ ရီးခ ကတ္လို႕ ရခိုင္စာပီ ပညာရွင္တိ စာပီသမားတိက ၀ိုင္းရႈတ္ခ်ခကတ္ပါေရ။ တစ္ေယာက္လဲ ယင္းအရီးအသားမ်ဳိးကို ဆက္မရွၚခကတ္ပါ။ ခုတစ္ခါ ရခိုင္မင္း ဘုန္းေတာက္ခေရ ၿမိဳ႕ကထုတ္ေတ မဂၢဇင္းထဲ ပါလာစြာတြိရပါေရ။ ယင္းအရီးအသားေရ ရခိုင္စာပီသစ္ လႈပ္ယွားမႈကို အတားအဆီး ျဖစ္စီေရလို႕ ခံစားမိပါေရ။

          (၃)(၄)(၅)တိထဲက ကိုယ္ႀကိဳက္စြာ တစ္ခုခုကို ျဖစ္ျဖစ္၊ သံုးမ်ဳိးစလံုးကို ျဖစ္ျဖစ္ သံုးစြာ က ရခိုင္စာပီသေရလို႕ အကၽြန္ရို႕လက္ခံထားကတ္ပါေရ။ ေဒသံုးမ်ဳိးေရ ရခိုင္ဘာသာစကား လဲျဖစ္ေတ။ ဘာသာေဗဒ နည္းပညာနန္႕လဲ ကိုက္ညီေရ။ အမ်ဳိးသားလကၡဏာ ေပၚလြင္ေရ၊ ေျပာရေက ရခိုင္ရနံ႕သင္းမႊီးနီေရ။ ရခိုင္ဟန္ ထင္ရွားနီေရ။ ေနာင္တခ်ိန္ခ်ိန္မွာ ေဒသံုးမ်ဳိးထဲ က ရခိုင္အမ်ဳိးသားလကၡဏာနန္႕အညီညြတ္ဆံုး " ရခိုင္စာ အရီးအသားတစ္မ်ဳိး" ကို "စံ" အျဖစ္ သတ္မွတ္လားကတ္ဖို႕လို႕ယူဆ မိပါေရ။ ေယေကလဲ ေဒသံုးမ်ဳိးထဲက အမွတ္စဥ္(၄)အမ်ဳိး အစားရီးရာမွာ မွားတတ္ေတ ေဒအခ်က္တစ္ခ်က္ ဟိပါေရ။ ယင္းအခ်က္က ရခိုင္အေျပာ ဘာသာစကားမွာသံုးေရ ေနာက္ဆက္(particles) တိကို စာအရီးအသားမွာသံုးေရ ေနာက္ ဆက္တိနန္႕ အတူတူမွတ္ယူဗ်ာယ္ ရီးသားနီကတ္ေသာ အခ်က္ပါ။

"လမ္းမႀကီးဘက္သို႕ေရာက္(စြာနဲ႕) တၿပိဳင္နက္ လက္ႏွစ္ဖက္က ဆြဲလာ(ေရ)အထုပ္အပိုးကို ခ်လိုက္သည္။ (တစ္ခါသံုး- ဂႏိုင္ေမာင္(ေျမာက္ဦး)၊ ၿပိဳင္ပြဲ ဒုတိယဆုရ ၀တၳဳတုိ၊ ရခိုင္ညြန္ဖူး၊ အမွတ္-၃) ေဒ၀ါက်မွာပါေရ(စြာနန္႕) (ေရ) ဆိုေရ ေနာက္ဆက္တိက ရခိုင္အေျပာ ဘာသာ စကား(spoken language) သံုးေနာက္ဆက္ စကားလံုးတိ ျဖစ္ပါေရ။ (သည္) တစ္လံုးတည္း ရာ ရခိုင္စကားျပင္(prose)သံုး ေနာက္ဆက္စကားလံုး ျဖစ္ပါေရ။ ေဒပိုင္စကားျဖင့္ နန္႕ရီးသား ေရ ၀ါက်ထဲမွာပါေရ ၾကားေနာက္ဆက္တိ ဇာပိုင္ေနာက္တိ ျဖစ္ေတဆိုစြာ ဂရုမမူဘဲ ၀ါက်အဆံုးမွာ (သည္၊ ၏၊ တည္း) ထည့္လိုက္ရံုနန္႕ ရခိုင္စကားျပင္ျဖစ္ဗ်ာယ္ေရ ရမ္းဗ်ာယ္ ရီးခ်လုိက္စြာ ျဖစ္ပါေရ။ ေဒ၀ါက်ကို ရခိုင္စကာျဖင့္ ပီသစီခ်င္ေက

"လမ္းမႀကီးထက္သို႕ေရာက္(သည္ႏွင့္)တၿပိဳင္နက္ လက္ကဆဲြလာ(ေသာ အထုပ္ကို ခ်လိုက္ သည္) " လို႕ ျဖစ္ရပါေမ။

          ၾကည့္ေကဗမာစကားေျပ၀ါက်နန္႕ထပ္တူျဖစ္နီစြာကို ေတြ႕ရပါေမ။ ေအ မတူစြာဟိပါ ေရ။ အသံထုတ္ပံုထုတ္နည္း(၀ါ) သံရင္းမတူပါ။ ဗမာက ဗမာအသံထုတ္နန္႕ ဖတ္ဗ်ာယ္၊ ရခိုင္ က ရခိုင္အသံထုတ္နန္႕ဖတ္ကတ္ပါလိမ့္ေမ။ ေယတာလဲ ကြဲျပားစြာကို ပိုထင္ရွားေအာင္ ေနာက္က၀ါက်တိက ျပလာပါေရ။ "ျမင္းဂါရီဆိပ္ႏွင့္ လွညြန္စိန္အိမ္မွာ အနီးေခ်(အပါးေခ်)ျဖစ္ သည္။ လက္ၾကားမ်ားသျဖင့္ ခရီးမတြင္ျဖစ္နီသည္" ဆိုေရ၀ါက်မွာ ရခိုင္သံုး ေ၀ါဟာရ(ျမင္းဂါ ရီ)(အပါးေခ်)(နီ)(လက္ၾကား)ရို႕ အထင္အရွားပါနီလို႕ ဇာဗမာ၊ ဇာတိုင္းရင္းသား( ရခိုင္ကပယ္ ေက) ကလဲ "ေယခ်င့္ျမန္မာစာ"လို႕ေျပာကတ္ဖို႕မဟုတ္ပါ။ ဖတ္ေရေရ ရခိုင္တိကရာ "ရခိုင္စာ" လို႕ ခ်က္ခ်င္းသိပါေရ။

          အဓိကေျပာလိုစြာက ရခိုင္စကားျပင္နန္႕ ရီးဖို႕လား၊ စကားျပင္ ေနာက္ဆက္တိနန္႕ ပီပီ ျပင္ျပင္ ရီးသားပါ။ စကားေျပာသံုးေနာက္ဆက္တိကို လုး၀မသံုးပါေက။ ေနာက္ဆံုးျဖစ္ေသာ (၆) အမ်ဳိးအစားက စာအရီးအသားနန္႕မဆိုင္ပါ။ စာလံုးေပါင္းသတ္ပံုဆိုင္ရာ အဘိဓာန္နန္႕ရာ အက်ဳံး၀င္ပါေရ။ ေယေကာလဲ့လိုရင္းတိုရွင္း ေျပာခ်င္ပါေရ။

"ရီးအမွန္၊ ဖတ္အမွန္" ဆိုေရစကား။

"ေျပာသလိုေရးလွ်င္ လူမိုက္၊ ေရးသလိုေျပာလွ်င္လူဖ်င္း" ဆုိေရ ကင္း၀န္မင္းႀကီး အဆိုအဆဲ စစြာတိကို သေဘာေပါက္ေယာင္ နားစိုက္စီခ်င္ပါေရ။

တစ္ခါ(စ္)(ဥ္=ညေခ်သတ္)(ည္) စေရ ဂႏၳ၀င္ အစဥ္အလာရွိေရ အသတ္တိ၊ ကာရန္တိ မ ေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္ ထိန္းသိမ္းဖို႕လိုပါေရ။ ဘာသာစကားတိုင္းမွာ စာလံုးေပါင္း သတ္ပံုကြဲဗ်ာယ္၊ အသံတူစြာ တိရွိပါေရ။ ဥပမာ- ဗမာဘာသာစကားမွာ (သည္=သီ)၊(စင္=စဥ္) ရို႕ျဖစ္ကတ္ပါေရ။ သူ႕အနက္နန္႕သူ စာလံုးေပါင္းသတ္ပံုကြဲ ခြဲထားပါ ေရ။

          အထက္က တင္ျပခစြာတိကို ၿခံဳဗ်ာယ္ေျပာရေက-

          (၁)မိမိဘာသာစကားကို မွန္မွန္ကန္ကန္ သံုးႏိုင္ဖို႕

          (၂) သဒၵါနည္းစနစ္က်က် ရီးသားႏိုင္ရဖို႕။

          (၃) ရခိုင္အမ်ဳိးသားလကၡဏာ ဟိႏိုင္ရဖို႕။

ဆိုေရ အခ်က္တိမွာ အၿခြီခံဗ်ာယ္ ရခိုင္စာ၊ သို႕မဟုတ္ ရခိုင္စာအရီးအသားကို ေဖာ္ထုတ္ရဖို႕ ျဖစ္ပါေရ။ စာအရီးအသား(Writing) စနစ္တက် ျဖစ္လာမွ ရခိုင္စာပီ(Literature) ပီျပင္လာ ဗ်ာယ္ အဆင့္ျမင့္လာစရာဟိပါေရ။

          ဆက္ေျပာခ်င္စြာက တစ္ခုစဟိပါေရ။ ေဒခ်င့္က "မဂၢဇင္း ထုတ္လုပ္မႈပိုင္း" နန္႕ဆိုင္ပါ ေရ။ စာစီသူ(ယခု ကြန္ပ်ဴတာစာစီသူ) တိေရ ရခိုင္တိမဟုတ္ပါ။ ရခိုင္ျဖစ္ပါစီ စာနန္႕ပီနန္႕နီး စပ္သူ ျဖစ္ဖို႕လိုပါေရ။ စာစီစဥ္သူက ရခိုင္ဘာသာစကားကို မကၽြမ္းက်င္ မထိတြိေက စကားလံုး၊ ပုဒ္၊ ပါဒရို႕မွာ Space (စပိတ္)ကို ျခားခ်င္ပိုင္ျခားတတ္ကတ္ပါေရ။ ထိုတစ္လံုး၊ ေဒတစ္လံုး၊ ထို ကစု ေဒတစ္ခုနန္႕ ျပန္႕ႀကဲနီပါေရ။ အဓိပါယ္ေပါက္ေအာင္ စာဖတ္သူက ျပန္ျပန္စုဗ်ာယ္ ဖတ္နီ ရပါေရ။ ပင္ပန္းေရ၊ အခ်ိန္ကုန္ေရ။

          ရခိုင္စာအရီးအသားကို စာဖတ္သူတိလက္ခံလာေအာင္ ႀကိဳးစားနီရေရ ခုပိုင္ကာလမွာ မျဖစ္သင့္စြာ မျဖစ္ရေအာင္ တာ၀န္ရွိသူတိက ႀကိဳးပမ္းရပါဖို႕။ မဟုတ္ေက စာဖတ္သူတိေရ ရခိုင္စာပီနန္႕ ၀ီးသထက္၀ီးေအာင္ လုပ္လိုက္ေရပိုင္ျဖစ္လားပါလိမ့္ေမ။

          ရခိုင္သဟာယအသင္း(ရန္ကုန္) စာေစာင္/ အမွတ္(၂)မွာ ရခိုင္ေဆာင္းပါး၊ ၀တၳဳတုိတိ ကို စကားလံုး ပုဒ္ျဖတ္ပုဒ္ရပ္တိ ေသေသ သပ္သပ္နန္႕ဖတ္ရစြာ ေခ်ာေခ်ာခ်ဴခ်ဴ ျဖစ္ရလို႕ တျခားၿမိဳ႕နယ္မဂၢဇင္းတိက အတုယူသင့္ပါေရ။ ႀကိဳးစားသင့္ပါေရ။ ယင္းနန္႕ စာရီးသူတိနန္႕ ထုတ္လုပ္သူတိပါ သာမန္အဆင့္က ေဖာက္ထြက္ကတ္ပါ။ ဇာတိခၽြတ္ယြင္းနီလဲ။ ဇာတိလုိအပ္ နီလဲ၊ ဇာသီးလုပ္ရဖို႕သီးလဲ…စေရ မဂၢဇင္းစာေစာင္တိ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ဖို႕ေဒ(လဲ) ေပါင္းမ်ားစြာ ကို ေက်ာ္ျဖတ္ႏိုင္ကတ္ပါစီလို႕………။

        မွတ္ခ်က္။ (   -၁၉၉၆ခု ႏွစ္ထုတ္ ရခုိင္ရုိးမ မဂၢဇင္းမွ ကုူးယူေဖာ္ျပပါသည္။)